Ο Ερντογάν στη Θράκη και τα ψιλά γράμματα

Η πρόκληση για την Ελλάδα στο θέμα των Πομάκων και η σκοπιμότητα του «σουλτάνου» με τα σύνορα της Τουρκίας

Από τον
Γιάννη Κουριαννίδη*

Για την «ιδιωτική» επίσκεψη του Ερντογάν στη Θράκη μας πολλοί μίλησαν και σχολίασαν, κατά κανόνα ανάλογα με τις πολιτικές σκοπιμότητες που θέλησαν να εξυπηρετήσουν. Αν δει κανείς, όμως, πίσω από τις λέξεις και κάτω από την επιφάνεια των δηλώσεων, ανακαλύπτει μερικά ενδιαφέροντα πράγματα.

Καταρχάς, η επανειλημμένη χρήση του όρου «Πομάκος» αλλά και «Ρομά», ως διακριτές οντότητες μέσα στη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, αποτυπώνει την αγωνία της Τουρκίας να προσεγγίσει το θέμα της δεδομένης εθνολογικής διαφοροποίησης μέσα στον χώρο των μουσουλμάνων της Θράκης προτού χάσει εντελώς το παιχνίδι. Πριν από αρκετά χρόνια ο αλήστου μνήμης τότε ανεξάρτητος βουλευτής του ελληνικού Κοινοβουλίου Αχμέτ Σαδίκ κόμπαζε και έλεγε συχνά: «Βρείτε μου έναν, μόνο έναν, μουσουλμάνο της Δυτικής Θράκης που να δηλώνει κάτι διαφορετικό εκτός από Τούρκος». Και είχε δίκιο…

Είχε δίκιο, όχι διότι δεν υπήρχαν, φυσικά. Είχε δίκιο διότι δεν τολμούσε κανείς να το πει. Την τρομοκρατία, που ασκούσε την εποχή εκείνη το τουρκικό προξενείο με τους πράκτορές του στην περιοχή, ήταν αδιανόητο έστω να τη φανταστεί ανθρώπινος νους. Σε μια δημοκρατική και ευνομούμενη, υποτίθεται, ευρωπαϊκή πολιτεία του 20ού αιώνα είναι αδύνατον να διανοηθεί κανείς ότι μπορεί να απειλείται η σωματική ακεραιότητα ανθρώπων και των μελών των οικογενειών τους, να εκβιάζονται ψυχολογικά και να απομονώνονται στις μικρές τοπικές κοινωνίες τους μόνο και μόνο επειδή τολμούν να ψελλίσουν κάτι για την εθνική ταυτότητά τους.

Αυτά έγιναν απροκάλυπτα ορατά όταν κάποιοι γενναίοι νεαροί Πομάκοι ίδρυσαν τον πρώτο πολιτιστικό σύλλογό τους στην Ξάνθη. Τα ονόματά τους αναρτήθηκαν δίκην προγραφών στα τζαμιά των χωριών τους, καταγγέλθηκαν ως «προδότες του έθνους τους» και για σειρά ετών υπέστησαν όλα τα παραπάνω.

Ο αλύγιστος και αξιοθαύμαστος αγώνας τους, χωρίς την παραμικρή συμπαράσταση από την επίσημη ελλαδική Πολιτεία, είχε ως αποτέλεσμα αυτή η κατάσταση να αλλάξει ριζικά. Σήμερα υπάρχουν δύο εθνικοτοπικοί σύλλογοι Πομάκων και πολλοί λαογραφικοί, έχουν εκδοθεί από τους ίδιους δεκάδες βιβλία, εφημερίδες, λεξικά, αναγνωστικά, ψηφιακοί δίσκοι, έχει υπάρξει δελτίο ειδήσεων στην πομακική και γενικά το νερό κυλάει γοργά πλέον στο ρέμα της πολιτισμικής αυτογνωσίας τους.
Ηταν επόμενο όλα τα παραπάνω να χρειαστεί να αντιμετωπιστούν από την πλευρά της Τουρκίας και του οργάνου της στην περιοχή, του τουρκικού προξενείου της Κομοτηνής.

Ετσι, δειλά δειλά στην αρχή, η τρομοκρατία αντικαταστάθηκε από τη συγκαταβατικότητα, για να φτάσουμε στις μέρες μας να λέγεται ότι «οι Πομάκοι αποτελούν ένα από τα ευγενέστερα τμήματα του τουρκικού έθνους»! Δεν το είπε βέβαια ακριβώς έτσι ο Ερντογάν, ο οποίος λόγω της θρησκευτικής φύσης του το έθεσε σε μία βάση «ισλαμικού έθνους»! Στην ουσία, όμως, η προσέγγιση είναι η ίδια. Κι εδώ είναι η μεγάλη πρόκληση για την ελληνική πλευρά. Θα αφήσει για άλλη μια φορά στην τύχη τους τούς Πομάκους συμπατριώτες μας; Θα παίξει πάλι χωρίς αντίπαλο η Τουρκία στην περιοχή; Οι ίδιοι οι Πομάκοι έκαναν το χρέος τους. Η πατρίδα τους θα κάνει το δικό της; Θα δούμε…

Οσον αφορά το θέμα της Συνθήκης της Λωζάννης, που τόσο θορύβησε την ελληνική πλευρά, πίσω από τα «δικαιώματα» των μουσουλμάνων της Θράκης κρύβεται η διασφάλιση των συνόρων του τουρκικού κράτους! Τα ωραία λόγια περί ανεξιθρησκίας και εκλογής μουφτήδων στη Θράκη τα ακολούθησαν οι διαβεβαιώσεις ότι η Τουρκία δεν διεκδικεί ελληνικά εδάφη (εκτός ίσως από εκείνα που η ίδια δεν θεωρεί ελληνικά!).

Επειδή, όμως, εκτός από τα ελληνικά σύνορα η συνθήκη διασφαλίζει και τα τουρκικά, ο πονηρούλης Ερντογάν κατάφερε να κάνει Ελλάδα, Γερμανία και ΗΠΑ να δηλώσουν ότι η συνθήκη είναι αδιαπραγμάτευτη (άρα και τα νοτιοανατολικά σύνορα της Τουρκίας, όπου πολύς ο λόγος εσχάτως για τη δημιουργία κουρδικού κράτους)!

Αν, λοιπόν, το ταξίδι του Ερντογάν στη χώρα μας και στη Θράκη ειδικότερα (όπου, σημειωτέον, πρώτη φορά υπήρξε συντονισμένη και μαζική αντίδραση των ντόπιων κατοίκων της, χριστιανών και μουσουλμάνων, στις προκλήσεις του «νεοσουλτάνου») ήταν επιτυχημένο ή όχι και για ποιον είναι κάτι που θα μάθουμε μακροπρόθεσμα.

*Διευθυντής περιοδικού «Ενδοχώρα»