10|04|2020

O κεραμικός ΙΚΑΡΟΣ στο Καστέλο της Ρόδου

Χρόνος ανάγνωσης: 4 λεπτά

Η εταιρία, που ιδρύθηκε από τους Ιταλούς και συνέχισε τη λειτουργία της και μετά την ενσωμάτωση στην Ελλάδα, αποτέλεσε σημείο αναφοράς στη συνείδηση των κατοίκων της ΔωδεκανήσουΑπό την 
Αθηνά Σχινά*

Mετά την εξαιρετική επιτυχία που είχε η έκθεση των περιώνυμων κεραμικών της εταιρίας ΙCARO στο Μουσείο Μπενάκη, αυτή συνεχίζεται, 90 χρόνια μετά την ίδρυσή της, στον τόπο όπου αρχικά διαμορφώθηκε, στη Ρόδο δηλαδή, μια και με αυτήν την ονομασία αναφέρεται συχνά, έχοντας γίνει ευρύτερα γνωστή και ως ροδιακή αγγειοπλαστική. Τι είναι ωστόσο αυτό που έκανε και συνεχίζει να κάνει τη συγκεκριμένη κεραμική τόσο γοητευτική και περιζήτητη, στους επαΐοντες τουλάχιστον, μολονότι το κράτος ως σήμερα δεν είχε επιδείξει καμιά συντονισμένη και σοβαρή προσπάθεια ή διάθεση για οργάνωση και ανάθεση έρευνας, μελέτης και ταξινόμησης, διάσωσης και ανάδειξης αυτού του μοναδικά πολύτιμου υλικού; Είναι ίσως οι ευφάνταστες κεραμικές φόρμες με τη σπάνια λευκή και εφυαλωμένη πορσελάνη, στις επιφάνειες της οποίας απλώνονταν αραβουργήματα και μοτίβα, συνδυασμένα με πλεούμενα ιστιοφόρα κι άλλοτε πάλι με κάθε λογής δέντρα, άνθη και καρπούς, κυρίως με κυπαρίσσια, ροδανθούς, λογχοειδή φυλλώματα και τουλίπες ή γαρίφαλα, που παρέπεμπαν σε ταξίδια μακρινά, σε τόπους εξωτικούς, μυστικούς και παραμυθένιους;

Θεωρώ ότι δεν θα ήταν περιττή μια αναφορά έστω στην ιστορία καταρχάς του κεραμικού ΙΚΑΡΟΥ. Η εταιρία αυτή, γραμμένη αρχικά τουλάχιστον -και μέχρι το 1946- με λατινικά στοιχεία και με την επωνυμία ICARO, ιδρύθηκε από τους Ιταλούς στις 19 Δεκεμβρίου 1928, στο πλαίσιο ενός φιλόδοξου σχεδίου για την εκβιομηχάνιση και την ανάπτυξη της Δωδεκανήσου. Σκοπός της ήταν η κατασκευή καλλιτεχνικών κεραμικών και συγκεκριμένα αντιγράφων των περιζήτητων κεραμικών Ιζνίκ, τα οποία υπήρχαν σε μεγάλες ποσότητες στα αρχοντικά της Λίνδου, σε βαθμό που ως τις αρχές του 20ού αιώνα να θεωρούνται προϊόντα της ροδιακής κεραμικής τέχνης. 
Η παραγωγή κεραμικών της εταιρίας ICARO (Industria Ceramiche Artistiche Rodio Orientali, δηλαδή Βιομηχανία Καλλιτεχνικών Κεραμικών Ροδιοανατολικής Τέχνης) περιελάμβανε μεγάλη ποικιλία αντικειμένων, όπως διακοσμητικά ή επιτοίχια πιάτα, ανθοδοχεία, κανάτια, σερβίτσια, συνθέσεις με πλακάκια, αγαλματίδια, αλλά και ανθρώπινες ή ζωόμορφες φιγούρες. Τα σχέδια ένωναν φαντασία και καθημερινότητα, νοσταλγία και πραγματικότητα, βιώματα κι όνειρα, ουτοπίες και παραδείσιους πόθους, επιθυμίες και ταξίδια, όπως παριστάνονταν μέσα από ισλαμικά φυτικά μοτίβα, μπουκέτα με λουλούδια, απεικονίσεις επίσης ζώων και πουλιών, μέχρι και μυθολογικά φανταστικά όντα, όπως Σφίγγες και Σειρήνες, άλλοτε πάλι αρχαίες τριήρεις μέχρι και νεότερα τρικάταρτα πλεούμενα. 

Η εταιρία ICARO άκμασε κατά τη δεκαετία 1930-1940 και κατόρθωσε να επιβιώσει, παρά τις ευνόητες δυσχέρειες, την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Με την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα (1948) και την αποχώρηση των Ιταλών, η εταιρία πουλήθηκε στον Ρόδιο επιχειρηματία Κωνσταντίνο Δ. Χατζηκωσταντή. Ο νέος ιδιοκτήτης εκμεταλλεύτηκε την αύξηση του τουρισμού και την ανάπτυξη του νησιού δημιουργώντας, υπό την επωνυμία ΙΚΑΡΟΣ, το δεύτερο μεγαλύτερο εργοστάσιο κεραμικών στην Ελλάδα, μετά τον Κεραμεικό στην Αθήνα. Στα 40 χρόνια της ελληνικής περιόδου που λειτούργησε το εργοστάσιο (1948-1988), περίπου 400-500 Ρόδιοι, κυρίως νέα παιδιά, δούλεψαν στο σχέδιο, στο χρώμα ή σε κάποια άλλη φάση της παραγωγικής διαδικασίας. Συν τω χρόνω, η παραγωγή καλλιτεχνικών κεραμικών έγινε μία από τις βασικές δραστηριότητες στο νησί. Ο ΙΚΑΡΟΣ αποτέλεσε σημείο αναφοράς στη συνείδηση των κατοίκων της Δωδεκανήσου, ενώ το εργοστάσιο λειτούργησε κανονικά κι απρόσκοπτα ως το τέλος της ζωής του Χατζηκωσταντή, το 1987, οπότε η εταιρία αναγκάστηκε να διακόψει οριστικά τη λειτουργία της (1988).

Η βιομηχανία καλλιτεχνικών κεραμικών ΙΚΑΡΟΣ αποτέλεσε έναν σημαντικό πυλώνα για την οικονομία της Ρόδου, τόσο κατά την περίοδο της ιταλικής κατοχής όσο και μετά την ενσωμάτωση του νησιού στην Ελλάδα. Παρέμεινε σε συνεχή λειτουργία για σχεδόν 60 έτη, παράγοντας τεράστια ποικιλία κεραμικών προϊόντων, όπως διακοσμητικά πιάτα, βάζα, κανάτια, σερβίτσια, αγαλματίδια, γυναικείες φιγούρες με παραδοσιακές φορεσιές, ζωόμορφα μπιμπελό κ.ά. Συνδέθηκε στενά με την τοπική κοινωνία, μέσω της απορρόφησης σημαντικού εργατικού δυναμικού, αλλά και μέσω της παραγωγής προϊόντων, τα οποία διαμόρφωσαν χαρακτηριστικά δείγματα της εγχώριας βιομηχανικής παραγωγής κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα. Η έκθεση «ICARO – ΙΚΑΡΟΣ», που παρουσιάζεται στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου, περιλαμβάνει κεραμικά και αδημοσίευτο αρχειακό υλικό, το οποίο διατρέχει όλη την περίοδο λειτουργίας του εργοστασίου. Αποτελεί την πρώτη ουσιαστική προσπάθεια να αναδειχθεί η συνολική ιστορία του ΙΚΑΡΟΥ, η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Ρόδο.

Στην παρουσίαση της έκθεσης αυτής στη Ρόδο υπάρχουν κεραμικά από τη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη, από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου και από ιδιωτικές συλλογές. Ιδιαίτερης σημασίας είναι τα αντικείμενα που προέρχονται από το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του Δήμου Ρόδου και αφορούν την περίφημη Συλλογή Παναγιώτη Ιωαννίδη, μία από τις τρεις διάσημες συλλογές κεραμικών Ιζνίκ της Ρόδου, η οποία είχε αγοραστεί το 1973 από τον Δήμο Ροδίων. Παρουσιάζεται εδώ για πρώτη φορά μετά το 1988, όταν, κατά τη Διάσκεψη Κορυφής των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μέρος αυτής εκτέθηκε στον προμαχώνα Καρέτο. 

Οφείλει κανείς εδώ να κάνει ιδιαίτερη μνεία και παράλληλα να συγχαρεί τον συλλέκτη και ερευνητή Γιάννο Ιωαννίδη, χάρη στον οποίο συγκεντρώθηκε, ταξινομήθηκε και μελετήθηκε ένα σπάνιο και πολυσχιδές υλικό, αποτελούμενο από 400 και πλέον κεραμικά όλων των ειδών και σχεδίων κάθε χρονικής περιόδου, κατά την οποία λειτουργούσε και παρήγαγε η εταιρία «ICARO – ΙΚΑΡΟΣ». Επιπλέον, χάρη στις άοκνες προσπάθειές του, μπορεί κανείς να έρθει σε επαφή με ένα σπουδαίο και αδημοσίευτο αρχειακό και φωτογραφικό υλικό, όπως και μια μεγάλη σε όγκο και ποικιλία αρθρογραφία από, σχετικές με το θέμα, ελληνικές και ξενόγλωσσες εφημερίδες και περιοδικά, με επιπρόσθετες 25 και πλέον συνεντεύξεις από εργαζομένους του εργοστασίου. Ο ίδιος απέκτησε, καθώς λέει στον πρόλογο του βιβλίου του, το πρώτο του κεραμικό βάζο από τον ΙΚΑΡΟ το 1987, στα 15 του χρόνια, λίγο προτού κλείσει το εργοστάσιο (1988). 

Ο Γιάννος Ιωαννίδης λέει: «Μέσα από την αγάπη μου για παλιά ταξιδιωτικά βιβλία, χάρτες, κεραμικά, ξυλόγλυπτα και γυάλινα αντικείμενα, μπακιρένια σκεύη και άλλα είδη της λεγόμενης λαϊκής τέχνης από την Ελλάδα, την Τουρκία και τον ευρύτερο βαλκανικό χώρο, αναπτύχθηκε μια συλλεκτική συνείδηση, που καλλιεργήθηκε στη συνέχεια μέσω της μελέτης, της έρευνας και της συναναστροφής με άλλους συλλέκτες και φίλους που μοιραζόμαστε τα ίδια ενδιαφέροντα».

Και διερωτώμαι εγώ τώρα, αφ’ ης στιγμής δεν υπάρχει ανάλογη μέριμνα από την πλευρά της Πολιτείας, μήπως θα έπρεπε να το είχε ήδη πράξει η Ακαδημία ή άλλος φορέας ανάλογου ή μεγαλύτερου κύρους, να επιβραβεύει τέτοιου τύπου προσπάθειες και ουσιαστικές ως προς την επιστήμη και την τέχνη, συνεισφορές; Πώς περιμένουμε κατόπιν να γίνει υπόδειγμα ένας τέτοιος άνθρωπος για τους άλλους συλλέκτες ή κι ερευνητές, όταν το κράτος δεν επαρκεί ή δεν μπορεί να πραγματοποιήσει τέτοιου τύπου κι εμβέλειας έργο; Ας έχει το σθένος να το αναγνωρίσει τουλάχιστον. Αν μη τι άλλο, έχει ηθικό χρέος να το πράξει, αν ακόμη αυτή η λέξη και κυρίως η έννοια δεν έχει εξαλειφθεί μέσα από τους ποικίλους παραγοντισμούς που αισθανόμαστε, μέρα με την ημέρα, σαν τη Λερναία Υδρα να μας πνίγουν.

*Ιστορικός της Τέχνης & της Θεωρίας του Πολιτισμού

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΤΩΡΑ

image

Σεισμός ταρακούνησε πριν από λίγο την Κόρινθο

...
image

Στους 88 οι νεκροί – Έφυγε και 86χρονη που νοσηλευόταν στο Αττικόν

...
image

Σε συναγερμό η Λάρισα! 13 νέα κρούσματα προέκυψαν μετά την ιχνηλάτηση των επαφών Ρομά που είχε βρεθεί θετικός

...
image

Καθηγητή Γενετικής Κώστας Τριανταφυλλίδης: «Τον Ιούνιο το χάπι για τον κορωνοϊό»

...
image

Έγραψαν Χανιώτη για άσκοπη μετακίνηση έξω την πόρτα του σπιτιού του!

...
image

Έρευνα: Σε πλήρη ύφεση η μεταδοτικότητα του κορωνοϊού στην Ελλάδα – «Αναστροφή του lockdown θα σημάνει αναζωπύρωση»

...
image

Τύπος με γάντια στο σούπερ μάρκετ μυρίζει τα λαχανικά (video)

...
image

«Έχασε τη μάχη» ο δημοσιογράφος Άκης Τσόπελας

...
image

Νίκος Τζανάκης, διευθυντής Πνευμολογικής του ΠΑΓΝΗ: «Το φετινό καλοκαίρι θα είναι διαφορετικό από τα προηγούμενα»

...
image

Νεκρός από κορωνοϊό ένας 79χρονος από την Καστοριά

...

ΣΧΟΛΙΑ

Η δημοκρατία δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Μη χάσετε σήμερα Παρασκευή στη «δημοκρατία»:

Τώρα όλοι βλέπουν αυτά που λέγαμε επί χρόνια...  Διαβάστε στη «δημοκρατία» της Παρασκευής (10/4): 

«Βόμβα» 70.000.000€ από τον όμιλο των «Παραπολιτικών»!

Σε δυσθεώρητα ύψη οι υποχρεώσεις της εταιρίας και προ των πυλών ένα τεράστιο «κανόνι» που θα συνταράξει την αγορά Πόσα χρήματα μπορεί να ξοδέψει κάποιος,...

Ελπιδοφόρα ανακοίνωση από καθηγητή του ΑΠΘ «Τον Ιούνιο το χάπι κατά του φονικού κορονοϊού»

Η Θέση μας: Το κράτος υπέρ του εποικισμού Άγνωστο παραμένει ποιος μπορεί να προσβληθεί από τον κορονοϊό, καθώς αυτό καθορίζεται από το DNA του καθενός,...

Η πανδημία έχει στριμώξει στα σχοινιά τον «σουλτάνο»

Ο Ερντογάν, σε πλήρη σύγχυση, αποφυλακίζει όλους τους γκιουλενιστές Σε δίκοπο μαχαίρι έχει μετατραπεί για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν η κατάσταση με την εξάπλωση της...

Κυβερνητικό μπλόκο στη διανομή του Αγίου Φωτός

Νέο χτύπημα κατά του θρησκευτικού αισθήματος με πρόσχημα την προστασία από τον κορονοϊό. Απαγόρευσαν την πρωτοβουλία δήμων Την οργή χιλιάδων πιστών έχει προκαλέσει η απαράδεκτη...

Ανοίγει η πλατφόρμα για το 600άρι

Από σήμερα έως τη Δευτέρα του Πάσχα 120.000 επιστήμονες μπορούν να υποβάλλουν αιτήσεις. Σε δύο δόσεις θα γίνει η καταβολή M ε τη διαδικασία ήδη...

«Μπλόκα» στα διόδια εν όψει του Πάσχα

Σαρωτικοί έλεγχοι σε λιμάνια-αεροδρόμια για να αποτραπεί η έξοδος προς τα χωριά. Βαριά πρόστιμα και αφαίρεση πινακίδων Μπλόκα σε διόδια, αεροδρόμια και λιμάνια στήθηκαν από...

«Εκτόξευση» των τιμών σε αγροτικά προϊόντα λόγω του κορονοϊού

Ανατιμήσεις σε βασικά είδη διατροφής έως και 200% στη χονδρική. Για δυσκολίες στη συγκομιδή κάνουν λόγο οι παραγωγοί Σ ημαντικές αυξήσεις σε φρούτα και λαχανικά...

SOLIDARITÉ: Online Ομαδική Εικαστική Έκθεση

Η έκθεση “SOLIDARITÉ” της Pop-Up Art Gallery “INAOSSIEN Art”, φέρνει κοντά 19 σύγχρονους σημαντικούς καλλιτέχνες από όλο τον Κόσμο σε μια περίοδο που το...

Απολογία του Αλέξη Τσίπρα για τον Σωτήρη Τσιόδρα

Αποδοκίμασε τους ακραίους. Ζήτησε επιδότηση της εργασίας και όχι της ανεργίας. Τι είπε για τις εφημερίδες Άδειασε δημόσια χθες το βράδυ ο Αλέξης Τσίπρας τις...

Έγιναν… συνήθεια οι γκάφες για την Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου

Σε νέο ατόπημα υπέπεσε χθες η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου, η οποία σε επικοινωνία της με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη μέσω τηλεδιάσκεψης -ούτε...

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης άκουσε την κραυγή αγωνίας των γιατρών

Συνομιλία του πρωθυπουργού με τους εντατικολόγους, που ζήτησαν ουσιαστική ενίσχυση για τις ΜΕΘ Με γιατρούς από τις Εντατικές των μεγαλύτερων νοσοκομείων της χώρας, που δίνουν...

Οι «τορπίλες» που έφεραν το ναυάγιο!

Στα άκρα η διαφωνία Ιταλίας - Ολλανδίας (βλέπε Γερμανία) στο Eurogroup. Σήμερα η νέα προσπάθεια για εξεύρεση λύσης Μετά το προχθεσινό ναυάγιο, σήμερα θα γίνει...

H 7η ΥΠΕ Κρήτης παρέλαβε δωρεά υγειονομικού εξοπλισμού από επιχειρήσεις του νησιού

Σε σημαντική δωρεά μέσων ατομικής προστασίας για τη θωράκιση των εργαζομένων στις δημόσιες υγειονομικές μονάδες της Κρήτης έναντι του νέου ιού SARS-Cov–2, προχώρησαν τρείς...

Χιλάλ Σουντανί: Θα γυρίσω πιο δυνατός κι έτοιμος την επόμενη σεζόν

Ένας από τους μεγάλους άτυχους του φετινού Ολυμπιακού είναι ο Χιλάλ Σουντανί. Ο Αλγερινός επιθετικός, που τραυματίστηκε τη στιγμή που... πετούσε φωτιές, αποκάλυψε στο...

Τον θαυμασμό του για τους Έλληνες εξέφρασε ο προπονητής της Εθνικής ποδοσφαίρου Τζον Φαν’τ Σχιπ

Το δικό του μήνυμα στην ελληνική κοινωνία έστειλε ο Τζον Φαν'τ Σχιπ. Μέσω του διαδικτυακού καναλιού της ΕΠΟ, ο προπονητής της Εθνικής Ανδρών, ο...

Η Agrino στηρίζει και ευχαριστεί το υγειονομικό προσωπικό της χώρας και τους εργαζομένους της

Η Agrino συνδράμει στον τομέα της Υγείας στηρίζοντας τις υπεράνθρωπες προσπάθειες που καταβάλλουν γιατροί και νοσηλευτές σε εθνικό επίπεδο για τον περιορισμό του COVID-19...

Γυμναστική στο σπίτι: Εβδομαδιαίο πρόγραμμα για αρχάριους, ερασιτέχνες και αθλητές (video)

Σύμφωνα με την νέα καθημερινότητα ειδικών συνθηκών που περνάμε όλοι μας λόγω της πανδημίας, πρέπει να προσαρμοζόμαστε καθημερινά σε νέες και άγνωστες συνθήκες πολύ...

Χτύπησε ο ιός της αριστερής ανευθυνότητας

Έβαλαν σε κίνδυνο τις ζωές ασθενών με τις απαράδεκτες συγκεντρώσεις έξω από νοσοκομεία και μάλιστα χωρίς μάσκες! Βρήκαν την αφορμή λόγω της Παγκόσμιας Ημέρας Υγείας...