Η Eλλάς εκτός συνόρων

Ενα μήνυμα προς τον Γ. Λάνθιμο μέσα από τα λόγια του μεγάλου Μιχάλη Κακογιάννη

Από τον
Μανώλη Κοττάκη

Επειδή γνωρίζω άριστα σε ποια χώρα ζω -ο παράδεισος από την κόλαση, ο θρίαμβος από την ήττα και ο ενθουσιασμός από την απογοήτευση απέχουν πάρα πολύ λίγο-, έσπευσα να γράψω την άποψή μου για την τελευταία ταινία του Γιώργου Λάνθιμου πριν από την απονομή των Οσκαρ. Και παρά την παλαιά προκατάληψή μου απέναντι στις πρώτες ταινίες του, υποστήριξα ότι, ανεξαρτήτως Οσκαρ, αυτός ο άνθρωπος αξίζει. Αξίζει η ματιά του για τα πράγματα. Αλλωστε και οι άνθρωποι του χώρου του, όταν τους ρώτησα, είχαν τα καλύτερα λόγια να πουν.

Ο Γιάννης Σμαραγδής, που ετοιμάζει κάτι μεγάλο για τον Ιωάννη Καποδίστρια αυτή την εποχή, μου μίλησε για το «λοξό κάδρο του Λάνθιμου», που έχει ταυτότητα. Η Δέσποινα Μουζάκη, καθηγήτρια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο σήμερα, πρώην διευθύντρια του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, θυμήθηκε πόσο πειθαρχημένος και λιγομίλητος ήταν ο Λάνθιμος όταν γύρισε με την εταιρία της (Cinegram) την πρώτη του ταινία μικρού μήκους. 

Από τη μία, λοιπόν, αδυνατώ να παρακολουθήσω τις οιμωγές, την απογοήτευση και το διαδικτυακό bullying επειδή ο Eλλην σκηνοθέτης έλαβε μόνο ένα Oσκαρ και όχι εννέα για τα οποία είχε προταθεί. Κάποιοι πίστεψαν ότι τα Οσκαρ είναι στραγάλια. Από την άλλη, όμως, επειδή τώρα ο Λάνθιμος διανύει την περίοδο της ωριμότητας και το «ανέβασμά» του μόλις αρχίζει, νιώθω τον πειρασμό να του στείλω ένα μήνυμα (αν φθάσει μέχρι το Λονδίνο) για την κοσμοπολίτικη ελληνική ταυτότητα. Για την οικουμενικότητά της. Ειδικά τώρα που διαβάζω ότι η επόμενη ταινία του θα έχει ήρωα έναν... σερίφη. Από την οριακή Αγγλίδα βασίλισσα πάμε σε τυπικές αμερικανικές καταστάσεις. Και για να είμαι ειλικρινής, δεν βρίσκω καλύτερο αγγελιαφόρο γι’ αυτό το μήνυμα από έναν επίσης μεγάλο Ελληνα, που κέρδισε Οσκαρ αλλά και στερήθηκε Οσκαρ ( η «Ιφιγένειά» του το έχασε για μία ψήφο): τον Μιχάλη Κακογιάννη. Πρόκειται για αποσπάσματα από τη βιογραφία του. Ας τα προσέξει ο αγαπητός κ. Λάνθιμος. Ειδικά όσα λέει ο Κακογιάννης για την Αγγλία.

«Με την “Ηλέκτρα” θέλησα να δώσω το απαύγασμα της ελληνικότητας. Δεν είναι μόνον οι ηθοποιοί που παίζουν στην ταινία. Παίζουν οι στριφτόκλωνες ελιές, οι βράχοι, το ξερό χώμα. Τότε και τώρα υπήρχαν και θα υπάρχουν ως στοιχεία της γης μας. Η γλώσσα που χρησιμοποίησα ήταν η καθομιλουμένη, συχνά με εκφράσεις που έχουμε ξεχάσει πια, όπως, για παράδειγμα, όταν ρωτάει η Ηλέκτρα “το καθημερινό του το ’χει;”, εννοώντας αν υπήρχε φαγητό στο σπίτι».

«Η τριλογία μου πάνω στον Ευριπίδη παίχτηκε σε όλο τον κόσμο, από την Αφρική έως την Ιαπωνία. Δεν μιλάμε για τεράστια εμπορική απήχηση, αλλά η επιτυχία των ταινιών αποδεικνύει τη δύναμη της τραγωδίας. Αλλωστε, μόνο η “Ηλέκτρα” είχε πάρει 27 διεθνή βραβεία».
«Εκείνο που πάντως βαθιά εμπέδωσα από τον Ζορμπά τον Ελληνα είναι πως όσο πιο βαθιές είναι οι τοπικές ρίζες μιας ταινίας τόσο πιο διεθνής μπορεί να γίνει!»

«Ακόμη και όπως έγιναν τα πράγματα έβγαλα τη χώρα μου έξω από τα σύνορά της σε δύσκολους καιρούς. Και ήμουν ευτυχής λειτουργώντας παρ’ όλες τις δυσκολίες στην Ελλάδα».

«Μπορεί να είμαι Κύπριος στην καταγωγή και να ανδρώθηκα στην Αγγλία. Αλλά η Ελλάδα είναι ιδέα. Με αυτή μεγάλωσα, λειτούργησα και πέτυχα. Γιατί να μην είμαι ευγνώμων στην Ελλάδα και να μην είμαι λάτρης της; Από την Αγγλία πήρα, βέβαια, την καλλιτεχνική μου παιδεία. Η Ελλάδα με έκανε όμως αυτόν που είμαι καλλιτεχνικά. Η Αγγλία είναι η πιο επικίνδυνη χώρα στον κόσμο. Γιατί σε βάζει σε πειθαρχία και ενδεχομένως σου στεγνώνει όλους τους χυμούς σου. Το έχω υποστεί αυτό: Ημουν ο πιο αυθόρμητος, εκδηλωτικός και επιδειξιομανής και μπήκα σε μια πειθαρχία που ακόμη με βασανίζει. Από την άλλη, οι Αγγλοι δεν μου άνοιξαν την πόρτα για να σκηνοθετήσω. Επρεπε να έρθω στη φτωχή Ελλάδα με τη βοήθεια των φίλων μου για να μπορέσω να κάνω την πρώτη μου ταινία. Στον τόπο αυτό οφείλω. Και τώρα στο βαθύ μου γήρας από όλες τις χώρες του κόσμου εδώ προτιμώ να ζω. Και δεν ξεχνάω πως την τεράστια επιτυχία μου την έκανα βασιζόμενος σε ελληνική εικόνα και παράδοση. Εκανα τη χώρα μου αίμα δικό μου περισσότερο και από ανθρώπους που ζουν εδώ. Και δεν τίθεται θέμα ξεπερασμένου πατριωτισμού...»