Βασίλης Παπασάικας: «Σήμερα η αυθαίρετη ασχημία παρουσιάζεται στην πατρίδα μας ως τέχνη!»

Ο Βασίλης Παπασάικας είναι ένας από τους πλέον γνωστούς Ελληνες γλύπτες. Γεννήθηκε στο Καινούργιο Τριχωνίδας το 1956, έχει κάνει 12 ατομικές εκθέσεις και έχει πάρει μέρος σε πολλές ομαδικές

Η Ανατολή εδώ και αιώνες έχει κατανοήσει ότι το μυστήριο της τέχνης δεν βρίσκεται στη μορφή αλλά στην ουσία, έτσι ώστε η ύλη που χρησιμοποιεί ο καλλιτέχνης να μη μένει στείρα. Αντίθετα, στη Δύση συχνά αναζητώνται η μορφή και το κατόρθωμα, που μερικές φορές αιχμαλωτίζει τον άνθρωπο σε μια αναγκαστική κακοτεχνία η οποία υπηρετεί τη μόδα. Για την απήχηση της τέχνης στον άνθρωπο της εποχής συνομιλήσαμε με τον γνωστό γλύπτη Βασίλη Παπασάικα, μνημειακά έργα του οποίου κοσμούν πολλούς δημόσιους χώρους τόσο της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Αιτωλοακαρνανίας και της Ευρυτανίας όσο και της Ελλάδας γενικότερα.

Ο Βασίλης Παπασάικας είναι ένας από τους πλέον γνωστούς Ελληνες γλύπτες. Γεννήθηκε στο Καινούργιο Τριχωνίδας το 1956 από γονείς αγρότες, τον Γιώργο και τη Θεοφανώ Παπασάικα. Ζει και εργάζεται μεταξύ του χωριού του και της Αθήνας. Εχει κάνει 12 ατομικές εκθέσεις και έχει λάβει μέρος σε πολλές ομαδικές. Εργα του υπάρχουν σε πολλές δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές.

Αποτελείτε, θα μπορούσα να πω, ένα ιδιότυπο φαινόμενο στο σύγχρονο εικαστικό γίγνεσθαι· εκεί, δηλαδή, που τα πάντα καθορίζονται από την επίμονη έως και μετά μανίας επιδίωξη της πρωτοτυπίας, εσείς επιμένετε στην τέχνη της εικόνας.
Το πράγμα έχει ακριβώς όπως το περιγράψατε, μια και εξασκώ κυριολεκτικά την εικαστική τέχνη, αλλά θα έλεγα, ίσως, ότι πράττω τούτο μετά λόγου και γνώσεως, αφού, σύμφωνα με την ελληνική σκέψη, εικαστική τέχνη δεν νοείται απουσία εικόνος. Θα πω κάτι που ενδεχομένως θα ακουστεί τετριμμένο, αλλά έχει για μένα μεγάλη σημασία: Είμαι Ελλην και ως Ελλην διδάσκομαι καθετί περί τη φιλοσοφία της τέχνης από την ελληνική σκέψη, η οποία υπερτερεί μακράν κάθε άλλης φιλοσοφικής σκέψεως.



Δηλαδή, όλα όσα βλέπουμε να προβάλλονται σήμερα από τα μουσεία της σύγχρονης τέχνης δεν είναι για εσάς τέχνη;
Λέγω όχι, αλλά, για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, θα πρέπει να πούμε ότι σήμερα στην Ελλάδα υπάρχουν δύο είδη τέχνης: η μοντέρνα - σύγχρονη τέχνη και η παραδοσιακή, όπως την αποκαλούν διάφοροι αυτόκλητοι ρυθμιστές του εικαστικού χώρου. Εγώ, όπως αντιλαμβάνεστε, κατά την κρίση αυτών των ανθρώπων, ανήκω στους παραδοσιακούς. Αλλά το πράγμα στην ουσία του δεν είναι καθόλου έτσι και τούτο διότι αυτό που αποκαλείται στις ημέρες μας παραδοσιακό είναι η τέχνη της εικόνος, η μοναδική πραγματική τέχνη η οποία έχει τα φιλοσοφικά βάθρα της στην πανάρχαια ανάγκη των Ελλήνων για την ανύψωση του ήθους των και την προσέγγιση του Θεού, Του οποίου τμήμα και δημιούργημα θεωρούν τους εαυτούς των. Από την άλλη πλευρά, όσα ανερμάτιστα παρουσιάζονται ως σύγχρονη τέχνη παρεισάγονται, στην ουσία, στον τόπο μας από ανθρώπους οι οποίοι στην πλειονότητά τους δεν έχουν ελληνική συνείδηση, πολλοί από αυτούς δεν είναι καν Ελληνες. Οι άνθρωποι αυτοί, όπως αντιλαμβάνεστε, δεν έλαβαν ποτέ τον κόπο να μελετήσουν το βάθος της ελληνικής σκέψεως. Ετσι, ό,τι δουν στα πλούσια κράτη της Δύσεως το μιμούνται με μανία πιθήκου και μας το παρουσιάζουν εδώ ως πρωτοπόρο και ρηξικέλευθο, δημιουργώντας το φαινόμενο που παλαιότεροι σπουδαίοι Ελληνες ονόμαζαν «εθνικό επαρχιωτισμό». Δυστυχώς, όλοι αυτοί είναι ιστορικοί τέχνης, ιδιοκτήτες και επιμελητές μουσείων, χώρων τέχνης κ.λπ.

«Ανερμάτιστα». Μήπως είναι λίγο βαρύς ο χαρακτηρισμός; Υπάρχει, θέλω να πω, μια συμβολιστική, και σε πολλά έργα σύγχρονης τέχνης μπορεί ο προσεκτικός θεατής να τη διακρίνει.
Εχετε εν μέρει δίκιο, αλλά στο αληθινό έργο τέχνης ο συμβολισμός δεν καταλαμβάνει παρά μικρό μέρος του. Στη σύγχρονη τέχνη βλέπουμε στις περισσότερες περιπτώσεις το έργο να καταλύεται ή να εξαφανίζεται για να επιτευχθεί ένας κραυγαλέος συμβολισμός, τον οποίο οι «σοφοί» ονομάζουν στο τέλος έργο εικαστικό, πράγμα που καταστρατηγεί ακόμα και την απλή λογική. Αλλά για να απαντήσω στο πρώτο σκέλος της ερωτήσεώς σας, θα πω ότι η φιλοσοφική σκέψη πάνω στην οποία εδράζεται η τέχνη των δυτικών και κατ’ επέκτασιν των εδώ μιμητών τους έχει τις ρίζες της στην προτεσταντική μεταφυσική και την παπική θέληση - παπικό δόγμα. Δεν θα πλατειάσω επ' αυτού για την οικονομία της συζητήσεως. Θα αναφέρω μόνον ως παράδειγμα αυτό που ονομάζεται «αφηρημένη - ανεικονική τέχνη», η οποία προέκυψε ως αποτέλεσμα των προτεσταντικών απαγορεύσεων περί εικόνων.

Είστε σαφής. Θα πρέπει όμως να σας θυμίσω ότι υπήρχε -ακόμα και σήμερα υπάρχει- η τέχνη της απεικονίσεως στη Δύση.
Της απεικονίσεως όχι, ρεαλιστική ναι. Αυτή, εξάλλου, είναι και η κεφαλαιώδης διαφορά ημών από τους δυτικούς. Θα προσπαθήσω αυτό να σας το εξηγήσω με δύο λόγια. Η προσπάθεια των καλλιτεχνών της Δύσεως ολοκληρώνεται και μόνον «με την απεικόνισιν του αισθητού». Δηλαδή με την κατασκευή ειδώλου αυτού που ο καλλιτέχνης αντιλαμβάνεται με τις αισθήσεις του. Στη δική μας περίπτωση αυτό που επιδιώκεται είναι η κατά Λύσιππον «απόδοσις του όντος και ουχί του φαινομένου», η απόδοσις δηλαδή της ψυχής και όχι της εξωτερικής εμφανίσεως. Οι δυτικοί με έναν λόγο αποδίδουν το αισθητό, ενώ εμείς το ουσιώδες. Για να μιλήσω πιο απλά, θα πω πως εμείς, ενώ κοιτάζουμε πολύ λίγο με τα μάτια μας, βλέπουμε τα πολλά με τα μάτια της διανοίας, τα μάτια της ψυχής. Αυτό μπορεί κάποιος να το διακρίνει πολύ εύκολα στην τέχνη της αγιογραφίας.

Οταν η Πολιτεία, οι νόμοι, τα πανεπιστήμια και  ο Τύπος μετατρέπονται σε  πανίσχυρο όπλο επίθεσης!

Πώς, με ποιον τρόπο, μπορείτε να μας το εξηγήσετε;
Αν παρατηρήσουμε μια εικόνα ενός κατά προτίμησιν σπουδαίου αγιογράφου, ας πούμε τον Αγιο Δημήτριο του Μανουήλ Πανσέληνου στο Πρωτάτο, το πρώτο πράγμα που θα διαπιστώσουμε είναι η κυριαρχία της γεωμετρίας στην ολοκλήρωση του έργου. Και τούτο δεν συμβαίνει μόνο στην απόδοση της ενδυματολογίας και του χώρου, αλλά και στην απόδοση της ανατομίας. Παρά ταύτα, η ζωντάνια του έργου είναι απίστευτη. Αυτή είναι η μαγεία της τέχνης της εικόνος και το ίδιο ισχύει και στην αγαλματοποιία. Είναι η τέχνη του ανθρώπου. Αυτού, δηλονότι, που δεν κοιτάζει, αλλά βλέπει οδηγούμενος από τη Θεία Χάριν. Γι' αυτό και βλέπουμε να υπογράφει «διά χειρός», που σημαίνει «η Θεία Χάρις ζωγράφισε χρησιμοποιώντας το χέρι μου». Το ίδιο συμβαίνει και με την υμνολογία της Εκκλησίας, αλλά και με κάθε είδος της τέχνης.

Θεωρείτε, δηλαδή, ότι και η κατά κόσμον τέχνη είναι δημιούργημα της Θείας Χάριτος;
Πώς αλλιώς; Η τέχνη δεν είναι αυτή που εξημερώνει τον άνθρωπο, βελτιώνει την αισθητική του και ενισχύει το αίσθημα της ευπρεπείας του, οδηγώντας τον στη φιλοσοφία και δι' αυτής στην αρετή, πράγμα που τον φέρνει πλησιέστερα προς τη θεία πλευρά της υποστάσεώς του; Σήμερα, βέβαια, βιώνουμε σε μεγάλο βαθμό το αντίθετο όλου αυτού. Με την αυθαίρετη ασχημία που παρουσιάζεται στην πατρίδα μας ως τέχνη, οι άνθρωποι έχουν συνηθίσει να θεωρούν φυσική κάθε μορφή φαυλότητος στη ζωή τους. Γιατί, ξέρετε, όταν, για παράδειγμα, δείχνεις στον θεατή έναν σωρό σκουπίδια μέσα σε ένα πολυτελές μουσείο και του λέγεις ότι αυτό που βλέπει είναι γλυπτό, επιτίθεσαι στη λογική του, στην εννοιολογική γνώση του και την αισθητική του, και προσπαθείς να τις διαστρέψεις. Και βέβαια το όπλο της επιθέσεώς σου είναι ένα προβεβλημένο και προστατευμένο από τους νόμους και την Πολιτεία μουσείο, υποστηριζόμενο από τα πανεπιστήμια και τον Τύπο. Οπλο, δηλαδή, πανίσχυρο που, αν μη τι άλλο, θα φέρει σε μεγάλη σύγχυση τον ταλαίπωρο θεατή.

Από την Εφημερίδα Ορθόδοξη Αλήθεια