Τετάρτη, 20 Ιανουαρίου 2021

Εικόνες χάους από το 2001 που επαναλαμβάνεταιι (;)

«Αν ο ίδιος άνθρωπος που πάει σπίτι του με ένα κομμάτι ψωμί και ένα μπουκάλι γάλα βγαίνει το βράδυ για να κλέψει το κατάστημα από το οποίο ψώνισε, τότε κάτι πάει στραβά. Κάτι κάναμε λάθος ως κοινωνία και ως πολιτικοί» λέει στην «El Pais» η  γερουσιαστής της Αργεντινής Νόρμα Μοραντίνι. Ομως, αυτή είναι η μια όψη του νομίσματος στη χώρα της Λατινικής Αμερικής, που μετρά αυτόν τον Δεκέμβριο 30 χρόνια από την αποκατάσταση της δημοκρατίας και το «γιορτάζει» με βία, λεηλασίες και νεκρούς. Αιτία φαινομενικά είναι η απεργία των αστυνομικών που ζητούν μισθολογικές αυξήσεις και είχαν ως αποτέλεσμα την απουσία της τάξης και του νόμου σε αρκετές πόλεις μιας χώρας όπου η φτώχεια και οι ακραίες κοινωνικές ανισότητες είναι ο κανόνας. 

Στις 10 Δεκεμβρίου 1983 ο ριζοσπάστης Ραούλ Αλφονσίν ανέλαβε την εξουσία ύστερα από επτά χρόνια δικτατορίας και ενός πολέμου με τη Βρετανία για τα Νησιά Μαλβίνες-Φόκλαντ. Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά, τον Δεκέμβριο του 2001, η Αργεντινή ανακοίνωνε και επισήμως τη χρεοκοπία της με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν πολύνεκρες ταραχές, κυρίως στην πρωτεύουσα.

Η αφορμή

Τώρα, 30 χρόνια μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, η Αργεντινή παλεύει ακόμη με το παρελθόν της. H αρχή έγινε πριν από λίγες μέρες στην πόλη Κόρδοβα. Αρχικά οι αστυνομικοί εισέπραξαν το ηχηρό «όχι» του κυβερνήτη σε αυξήσεις. Αποφάσισαν να κατέβουν σε απεργία.

Οι λεηλασίες ήταν σχεδόν αναπόφευκτες. Σούπερ μάρκετ, καταστήματα ηλεκτρονικών ειδών. Πολίτες που, κατά τις Αρχές, δεν αποκλείεται να είναι μέλη συμμοριών εισέβαλαν σε καταστήματα και έπαιρναν ό,τι έβρισκαν μπροστά τους. Στην Κόρδοβα οι αστυνομικοί κατάφεραν να πετύχουν 50% αύξηση των αποδοχών τους και τώρα οι συνάδελφοί τους σε 17 πολιτείες απεργούν ακολουθώντας το παράδειγμά τους. Η χώρα μετρά πλέον νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες, καθώς αρκετοί ιδιοκτήτες καταστημάτων παίρνουν τον νόμο στα χέρια τους. Η πρόεδρος της Αργεντινής Κριστίνα Κίρχνερ – Φερνάντες δήλωσε ότι η χρονική στιγμή της απεργίας δεν είναι τυχαία, ενώ κατηγόρησε την αστυνομία ότι στοχεύει να φθείρει τις αξίες της δημοκρατίας. 

Η Κίρχνερ όμως, η οποία επέστρεψε στα καθήκοντά της τον περασμένο μήνα έπειτα από πολλές εβδομάδες απουσίας για λόγους υγείας, χάνει έδαφος. Λίγες ημέρες μετά τις μερικές βουλευτικές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου στην Αργεντινή η γαλλική «Le Figaro» σχολίαζε ότι το ρεύμα του «κιρχνερισμού» πλησιάζει προς το τέλος του. Δώδεκα χρόνια μετά το κραχ του 2001 η χώρα βρίσκεται και πάλι στα πρόθυρα του χάους. Το άρθρο του Γάλλου οικονομολόγου Νικολά Μπαβερέζ αποδείχτηκε «προφητικό». Ο ίδιος έγραφε ότι η χρεοκοπία της Αργεντινής, μαζί με την αναδιάρθρωση του χρέους των χωρών που βρίσκονται στην περιφέρεια της ευρωζώνης, συνιστά τη σημαντικότερη στάση πληρωμών ενός κράτους. Αντίθετα όμως με τις χώρες της ευρωζώνης, η Αργεντινή επέλεξε να μην αποζημιώσει τους δανειστές της και να αρνηθεί την ξένη βοήθεια υπό την αιγίδα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Το ναυάγιο

Η στρατηγική αυτή, αφού για καιρό θεωρήθηκε μια επιτυχία των εναλλακτικών πολιτικών και μια απόδειξη της διαστροφής των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, αποδείχθηκε καταστροφική.

Το ναυάγιο της Αργεντινής χρονολογείται από το 1998, όταν συνδυάστηκε η κρίση πληρωμών των χωρών του Νότου με τα προγράμματα λιτότητας του ΔΝΤ, ενώ η υπερτίμηση του πέσο απέτυχε, αφού είχε ταυτόχρονα υποτιμηθεί το ρεάλ της Βραζιλίας. Στα τέλη του 2001 η χώρα και οι τράπεζες κατέρρευσαν. Η κρίση, που ως τότε ήταν χρηματοπιστωτική, έγινε οικονομική και κοινωνική: το 2002 το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 11%, η ανεργία έφτασε το 25%, το 60% του πληθυσμού βυθίστηκε στη φτώχεια και το χρέος έφτασε το 165% του ΑΕΠ.

Η δεκαετία των Κίρχνερ, σχολίαζε ο Γάλλος οικονομολόγος στη «Figaro», φάνηκε ότι θα οδηγούσε στην ανανέωση της χώρας και του περονικού μύθου. Η Αργεντινή σταμάτησε να αποπληρώνει τα δάνειά της προς τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα και προχώρησε σε εθνικοποιήσεις ξένων επιχειρήσεων αδιαφορώντας για τις δικαστικές διαμάχες. Αρχικά η χώρα έδειξε ότι θα κερδίσει το στοίχημα. Η ετήσια ανάπτυξη έφτασε το 8% ανάμεσα στο 2003 και το 2011, αποτέλεσμα κυρίως των εξαγωγών πρώτων υλών (και κυρίως σόγιας) προς τις αναδυόμενες οικονομίες. Η ανεργία μειώθηκε στο 7,2% του ενεργού πληθυσμού και η φτώχεια περιορίστηκε κατά τα δύο τρίτα. Επιπλέον, το χρέος μειώθηκε στο 41% του ΑΕΠ, καθώς αντλούνταν χρήματα από τα αποθέματα της κεντρικής τράπεζας.

Ο Νικολά Μπαβερέζ κάνει λόγο για μια δεκαετία ψευδαισθήσεων, που διατηρήθηκαν με την υποτίμηση του νομίσματος και τον πολλαπλασιασμό των φόρων στα εισαγόμενα προϊόντα προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι κοινωνικές δαπάνες. Η χώρα όμως, λέει ο ίδιος, έφτασε και πάλι στη χρεοκοπία. Χρεοκοπία οικονομική, με μια ανάπτυξη που δεν ξεπερνά το 2%, μια τραγική ανταγωνιστικότητα και προβληματικές υποδομές στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας. Χρεοκοπία νομισματική και χρηματοπιστωτική, με έναν πληθωρισμό που επισήμως φτάνει το 10% και στην πράξη το 25%, και μια μαζική διαρροή κεφαλαίων.

Οι δανειστές

Χρεοκοπία κοινωνική, με την ταχεία άνοδο της ανεργίας και τη διολίσθηση του ενός τρίτου του πληθυσμού στην παράλληλη οικονομία. Χρεοκοπία χρηματοπιστωτική, με μια σειρά δικαστικών αποφάσεων που δικαιώνουν τους δανειστές: ο λογαριασμός ενδέχεται να φτάσει τα 43 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η χώρα δεν έχει πια πρόσβαση στις αγορές και στη διεθνή βοήθεια. Χρεοκοπία πολιτική, με τη γενίκευση της ανασφάλειας, της πελατειοκρατίας και της διαφθοράς.

Τρία είναι τα μαθήματα αυτής της τραγωδίας, καταλήγει ο αρθρογράφος. Πρώτον, ένα κράτος μπορεί να χρεοκοπήσει και το κόστος το πληρώνουν πρώτα οι φτωχοί. Δεύτερον, οι στρατηγικές βίαιης χρεοκοπίας αποδεικνύονται πολύ πιο οδυνηρές από τις οργανωμένες αναδιαρθρώσεις. Τρίτον, η μόνη αξιόπιστη έξοδος από την κρίση είναι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας μέσα από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

«Εκδίκηση» από το ΔΝΤ και «γύπες» των αγορών

 Η Αργεντινή όμως δέχεται και πάλι επίθεση από το ΔΝΤ και τα γεράκια της κερδοσκοπίας, ενώ βρίσκεται πάλι αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο κυρώσεων, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν τη χώρα σε νέα διεθνή οικονομική απομόνωση. Αφορμή, η αδυναμία του Μπουένος Αϊρες να ανταποκριθεί στις προθεσμίες που του είχε δώσει το Ταμείο προκειμένου να παρουσιάσει επίσημα και αξιόπιστα, κατά τον διεθνή οργανισμό, στοιχεία για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη. Ενας αποκλεισμός της χώρας από το ΔΝΤ θα σηματοδοτούσε αυτόματα και την απομάκρυνση της Αργεντινής από την ομάδα του G20 των πιο αναπτυγμένων βιομηχανικά κρατών, δεδομένου ότι το καταστατικό του Ταμείου απαγορεύει στα μέλη του «να συνεργάζονται με ένα μη μέλος σε πρακτικές αντίθετες από τους σκοπούς του Ταμείου». Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, από το 2003 η οικονομία της Αργεντινής έχει σημειώσει ανάπτυξη κατά 8%, ποσοστό το οποίο ωστόσο αμφισβητείται από μερίδα αναλυτών, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η ανάπτυξη έχει σταματήσει και ότι η προσπάθεια της κυβέρνησης να κρύψει τον πραγματικό πληθωρισμό έχει απλώς επιδεινώσει τη θέση της.  

Τη Δευτέρα το ΔΝΤ προειδοποίησε την Αργεντινή ότι έχει διορία ως τον Μάρτιο για να αποκαταστήσει την αξιοπιστία των στατιστικών της, ώστε να μη βρεθεί αντιμέτωπη με την αποβολή από το Ταμείο. Η κυβέρνηση Κίρχνερ αναζητά εναλλακτικές και  επενδύσεις της τάξης των 35 δισ. δολαρίων, ώστε να μπορέσει να εκμεταλλευθεί τους σχιστολιθικούς υδρογονάνθρακές της. Επίσης, δεν είναι τυχαίο ότι η Αργεντινή αποκατέστησε τις σχέσεις της με τον ισπανικό ενεργειακό κολοσσό Ρepsol, του οποίου εθνικοποίησε την αργεντίνικη θυγατρική. Το Μπουένος Αϊρες και προσωπικά η πρόεδρος Κριστίνα Κίρχνερ έχουν κάθε λόγο να φοβούνται. Με ανοικτά όλα τα μέτωπα εντός και εκτός συνόρων κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί για την επόμενη μέρα.

Στέλλα Θεοδώρου

{{-PCOUNT-}}19{{-PCOUNT-}}

Η εφημερίδα δημοκρατία δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ