Πέμπτη, 28 Ιανουαρίου 2021

Η (αποτυχημένη) μπλόφα και η περιπέτεια των S-300

Είκοσι χρόνια έχουν περάσει από τότε που ο Πρόεδρος Κληρίδης λάμβανε την απόφαση να παραγγείλει τους πυραύλους S-300. Επί 20 χρόνια το σύστημα παρέμενε δέσμιο συμβάσεων, καθυστερήσεων, παλινωδιών, αδυναμιών και πολιτικών περισσότερο διαπραγματεύσεων.

Τώρα επιτέλους το σύστημα γίνεται επιχειρησιακό και για πρώτη φορά προγραμματίζονται δοκιμαστικές βολές στο Πεδίο Βολής Κρήτης.

Κάποιοι από τους πρωταγωνιστές του δράματος δεν είναι πια στη ζωή, αλλά οι παρακαταθήκες τους εξακολουθούν να βαραίνουν τόσο την Ελλάδα όσο και την Κύπρο.

Η απόφαση για την αγορά του συστήματος που σήμανε την έναρξη μιας περιπέτειας θρίλερ ήταν καθαρά πολιτική. Να σημειωθεί ότι η ελεύθερη Κύπρος ήταν -και παραμένει- σε απαγόρευση πωλήσεων αμυντικού υλικού από τις Ηνωμένες Πολιτείες και αυτό την έχει στρέψει σε εναλλακτικές πηγές προμήθειας εξοπλισμών.

Το «λάθος»

Αν και κάποιοι αποδίδουν την επιλογή των S-300 σε εισήγηση του τότε αρχηγού της Εθνικής Φρουράς αντιστράτηγου Νικ. Βορβολάκου, την απόφαση είχαν λάβει σύμβουλοι του Γλαύκου Κληρίδη, που πίστευαν ότι η «απειλή» της εγκαταστάσεως του συστήματος στην Κύπρο θα «έπειθε» τους Τούρκους να διαπραγματευτούν και να ανταλλάξουν τη μη έλευση των S-300 με την απόσυρση κάποιων από τις δικές τους δυνάμεις στο νησί. Αλλωστε ο Βορβολάκος τοποθετήθηκε στην Κύπρο μήνες μετά την απόφαση για την αγορά του συστήματος.

Επρόκειτο για μπλόφα που, όπως αποδείχθηκε, δεν ήταν και από τις καλύτερα μελετημένες. Οι Τούρκοι την απέρριψαν. Ακολουθώντας μάλιστα μια σταθερή καταγγελτική πολιτική, ανέτρεψαν τα πράγματα και πέτυχαν να κρατήσουν τους S-300 μακριά από την Κύπρο, χωρίς να υποχωρήσουν ούτε σπιθαμή· χωρίς να δώσουν το παραμικρό αντάλλαγμα.

Η κυβέρνηση του Κων. Μητσοτάκη αντιμετώπιζε με πολύ σκεπτικισμό το αμυντικό πρόγραμμα του Κληρίδη, ο οποίος, εκτός των S-300, ζητούσε την επάνοδο της ελληνικής Μεραρχίας στην Κύπρο, της Μεραρχίας που είχε αποσυρθεί το 1968 μετά τα γεγονότα της Κοφίνου…

Ομως λίγους μήνες αργότερα (τον Οκτώβριο του 1993) επέστρεφε στην εξουσία στην Αθήνα ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο οποίος διακήρυττε το δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου (ΕΑΧ) Ελλάδος – Κύπρου και αγκάλιαζε με ενθουσιασμό το σχέδιο της μπλόφας των S-300. Παράλληλα ξεσπάθωναν για το Κυπριακό τόσο ο υπουργός Αμύνης Γεράσιμος Αρσένης όσο και ο αντιστράτηγος Βορβολάκος (γνωστός από την εποχή που έβαφε τα πασχαλινά αβγά πράσινα στο στρατόπεδο του Αυλώνα).

Κανείς δεν στάθηκε εκείνη τη στιγμή στο γεγονός ότι η παραγγελία είχε μια βασική έλλειψη που έδειχνε σε οιονδήποτε με ελάχιστη γνώση των στρατιωτικών ζητημάτων ότι η απόφαση είχε ληφθεί πρόχειρα. Για να είναι ένα αντιαεροπορικό σύστημα αποτελεσματικό πρέπει να συνδυάζεται με το κατάλληλο ραντάρ έρευνας (search radar), που αποκαλύπτει τους στόχους σε ικανή απόσταση, ώστε να τους εγκλωβίζουν στη συνέχεια τα ραντάρ ελέγχου πυρός και να εξαπολύονται τα βλήματα. Και τέτοιο ραντάρ δεν είχε παραγγελθεί.

Για τους Τούρκους αυτό ήταν αρκετό για να αντιληφθούν την μπλόφα και πλέον έπαιζαν εκ του ασφαλούς. Οσο για την Ελλάδα, με στρατιωτική ηγεσία αποκλειστικά στελεχωμένη από τις τάξεις των κομματικών αποστράτων ουδείς τολμούσε να επισημάνει τη σκληρή αλήθεια στον πρωθυπουργό Παπανδρέου και τον υπουργό Αρσένη.

Οι Αμερικανοί

Στο μεταξύ, κινητοποιημένοι από τους Τούρκους, Αμερικανοί και άλλοι σύμμαχοι εφιστούσαν την προσοχή της Ελλάδος στο ζήτημα. Ηδη οι Αμερικανοί είχαν καταφέρει να βάλουν στο χέρι ένα ολοκληρωμένο σύστημα S-300 προερχόμενο από την Ουκρανία, το είχαν αναλύσει και επισήμαιναν στην Ελλάδα τις αδυναμίες του. Κυριότερη ήταν η ελάχιστη αντοχή του σε ηλεκτρονικά αντίμετρα, μια και δεν είχε παρά μόνο δύο εναλλακτικές συχνότητες διευθύνσεως, που εύκολα εντοπίζονταν και τυφλώνονταν από τα συστήματα της εποχής.

Παρ’ όλα αυτά, το δόγμα ήταν πλέον διακηρυγμένη πολιτική. Με το φιάσκο των Ιμίων στην πλάτη του, ο νέος πρωθυπουργός Κ. Σημίτης δεν είχε περιθώρια να αναθεωρήσει οτιδήποτε σχετικό με την άμυνα της Κύπρου. Την ίδια στιγμή οι μεγαλοστομίες έδιναν κι έπαιρναν. «Θέλω να ρίχνουν βλήματα από το πλοίο πριν καν ξεφορτώσουν» δήλωνε στον κυπριακό Τύπο ο αντιστράτηγος Βορβολάκος, προαναγγέλλοντας ότι οι S-300 «έρχονται». Και έτσι νόμιζε ότι απαντούσε στην τουρκική αδιαλλαξία, που πλέον καθιστούσε σαφές ότι δεν θα επιτρέψει να εγκατασταθεί στο νησί το ρωσικό σύστημα.

Η έκκληση ενός «πιστού στρατιώτη»

Και ενώ η κρίση άρχιζε να κλιμακώνεται, ο διοικητής της Εθνικής Φρουράς αλλάζει το 1998 και αναλαμβάνει ο μακαρίτης πλέον αντιστράτηγος Δημ. Δήμου. Ανθρωπος που δεν μάσαγε τα λόγια του, από την πρώτη στιγμή θέτει τις κυβερνήσεις Αθηνών και Λευκωσίας προ των ευθυνών τους. Πρότυπο πιστού στρατιώτη, ο Δήμου αναδιοργανώνει την Εθνική Φρουρά και ετοιμάζει την άμυνά του. Την ίδια στιγμή απευθύνει δραματική έκκληση στις δύο κυβερνήσεις, μη διστάζοντας να πει ότι δεν μπορεί να διαβεβαιώσει ότι η γραμμή αντιπαραθέσεως είναι δυνατόν να κρατηθεί, αν οι Τούρκοι πραγματοποιήσουν τις απειλές τους πως η έλευση των S-300 είναι casus beli (αιτία πολέμου).

Μια δραματική νύχτα (πριν από 15 χρόνια) στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Φρουράς

Ο γράφων δεν θα ξεχάσει ποτέ μια δραματική νύχτα στο γραφείο του αρχηγού του ΓΕΕΦ, όπου ο στρατηγός Δήμου έβγαζε τη μάσκα της υπηρεσιακής αυστηρότητας και άνοιγε την καρδιά του αποκαλύπτοντας -πίσω απ’ την κλειστή πόρτα- την επιπολαιότητα των πολιτικών ηγεσιών. «Αν μας διατάξουν, θα πολεμήσουμε», έλεγε με ψύχραιμη αποφασιστικότητα, «αλλά δεν πρέπει να τρέφουμε ψευδαισθήσεις».

Εξηγούσε ότι το σύστημα S-300 ήταν φτιαγμένο για να κρύβεται στα δάση της επίπεδης ρωσικής γης και ήταν τελείως ακατάλληλο για το ανισόπεδο κυπριακό πεδίο. «Πώς θα κινηθεί κρυφά στο σχεδόν ανύπαρκτο οδικό δίκτυό μας μια σειρά από οχήματα 17,5 έως 35 μέτρων το καθένα;» ρώτησε ρητορικά. Και όταν ο δημοσιογράφος εξέφρασε υπό τύπον ευχής κάποια βεβαιότητα ότι εν τέλει οι κυβερνήσεις θα κατανοήσουν την πραγματικότητα, ο στρατηγός αποκάλυψε ότι δεν υπήρχε χρόνος. Το σύστημα ήταν φορτωμένο σε πλοίο στο λιμάνι του Αρχαγγέλου και περίμενε τη εντολή απόπλου. Ο Κληρίδης έπαιζε το τελευταίο του χαρτί, ελπίζοντας ότι με τους S-300 εν πλω προς την Κύπρο οι Τούρκοι θα έκαναν επιτέλους κάποια υποχώρηση. Θα έκαναν μια κίνηση εκτόνωσης, που θα άφηνε στην ελληνική πλευρά το περιθώριο να υποχωρήσει με αξιοπρέπεια. Ομως οι Τούρκοι παρέμεναν αδιάλλακτοι.

Πλησίαζε Αύγουστος του 1998 και κλιμάκια της Εθνικής Φρουράς και του ΓΕΕΘΑ προετοίμαζαν τα σημεία τοποθέτησης των οχημάτων του συστήματος S-300 στα πρανή του όρους Τρόοδος. Ο τότε αρχιπλοίαρχος Θωμάς Κατωπόδης (μετέπειτα αρχηγός Στόλου) θυμόταν τα βρετανικά ελικόπτερα που αιωρούνταν στην περιοχή δήθεν για να επιτηρούν τις κεραίες των δικών τους ραντάρ στο βουνό.

Ομως στον δρόμο της επιστροφής προς την Αθήνα ο αρχιπλοίαρχος Κατωπόδης κρατούσε έναν σφραγισμένο φάκελο. Του τον είχε εγχειρίσει με απόλυτη μυστικότητα ο στρατηγός Δήμου, με την εντολή να τον παραδώσει στα χέρια του πρωθυπουργού Σημίτη. Περιείχε την απόρρητη αναφορά του Δήμου και την εκτίμησή του για την κατάσταση και τις πιθανές εξελίξεις μιας ενδεχόμενης στρατιωτικής εμπλοκής. Δεν υπήρχε άνθρωπος να αμφισβητεί την επαγγελματική κατάρτιση και τον πατριωτισμό του Δημήτρη Δήμου. Ουδείς αμφέβαλλε ότι η απόρρητη αναφορά του έγγραφε αλήθειες.

Ομως στην Αθήνα δεν υπήρχε κανείς να την παραλάβει. Αρχές Αυγούστου και η κυβέρνηση πήγαινε… διακοπές. Ο αρχιπλοίαρχος Κατωπόδης δεν έβρισκε κανέναν στο Μέγαρο Μαξίμου για να παραδώσει τον καυτό φάκελο που κρατούσε. Πέρασαν μέρες μέχρι να ευαισθητοποιηθεί το «σύστημα Σημίτη» και να φτάσει η αναφορά του Δήμου στον πρωθυπουργό.

Οι εξελίξεις «πάγωσαν». Για όλους τους επόμενους μήνες η Ελλάδα και η Κύπρος προσπαθούσαν να απεγκλωβιστούν από το αδιέξοδο. Μέχρι που έφτασαν τα Χριστούγεννα του 1998. Μετά μια σειρά συσκέψεων του Εθνικού Συμβουλίου στην Κύπρο ο πρόεδρος Κληρίδης έρχεται στην Αθήνα και μαζί με τον Σημίτη ανακοινώνουν ότι οι S-300 θα έλθουν στην Ελλάδα και από εκεί, με το μεγάλο βεληνεκές τους, θα καλύπτουν τον εναέριο χώρο της Κύπρου.

Πέρασαν άλλα πέντε χρόνια για να βρεθεί φόρμουλα ώστε να περάσουν σε ελληνική ιδιοκτησία και να αρχίσουν να υποστηρίζονται. Και άλλα οκτώ έως σήμερα που καθίστανται επιχειρησιακά.

Ευθύμιος Πέτρου

{{-PCOUNT-}}26{{-PCOUNT-}}

Η εφημερίδα δημοκρατία δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ