Δευτέρα, 18 Ιανουαρίου 2021

Ο άνθρωπος που κρατά ζωντανή τη μνήμη της Σμύρνης!

Ο πρόεδρος της Ενωσης Σμυρναίων Γ. Αρχοντάκης κάνει λόγο για τις δράσεις που διατηρούν τον πολιτισμό της Μ. Ασίας. «Δεν μιλούν για την αλλοίωση της Ιστορίας, μη κακοκαρδίσουν την Τουρκία». 

H μνήμη του μικρασιατικού πολιτισμού παραμένει σήμερα ζωντανή μέσα από τις δραστηριότητες της Ενωσης Σμυρναίων. Ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1936 με πρωτοβουλία επιφανών πνευματικών και οικονομικών προσωπικοτήτων της Σμύρνης, που θέλησαν μέσα από αυτή να την κρατήσουν για πάντα στην καρδιά του.

Τα μέλη της ένωσης ανέρχονται σήμερα στα 400. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι δεύτερης γενιάς, αφού οι γονείς τους κατάγονταν από εκεί, αλλά οι ίδιοι έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα. Οσοι γίνονται μέλη προσκομίζουν στοιχεία με τα οποία αποδεικνύεται ότι κατάγονται από τη Σμύρνη και την ευρύτερη περιοχή της Μικρασίας. Στην ιστορία της Σμύρνης αναφέρεται ο πρόεδρός της Γιώργος Αρχοντάκης, φιλόλογος και ιστορικός, ενώ παράλληλα μιλά για τα προσωπικά βιώματά του αλλά και τις δραστηριότητες της Ενωσης Σμυρναίων.

Ποιες μνήμες έχετε διατηρήσει από τους γονείς σας για τη Μικρασιατική Καταστροφή;
Ο πατέρας μου καταγόταν από το Σιβρισάρι, την αρχαία Τέως, που σήμερα έχει εξελιχθεί σε μεγάλο τουριστικό και οικονομικό κέντρο, ενώ η μητέρα μου από τα Θείρα. Μετά την καταστροφή εκείνος ήρθε στην Αθήνα, σε ηλικία επτά ετών μόνο, με την τυφλή αδελφή του, αφήνοντας εκεί πέντε αδέλφια, τα οποία χάθηκαν στα λεγόμενα «τάγματα καταναγκαστικής εργασίας». Είχε διατηρήσει ασφαλώς κάποια εικόνα από όσα συνέβησαν. Η δε μητέρα μου ήρθε έξι μηνών βρέφος μαζί με όλη την οικογένειά της, η οποία εγκαταστάθηκε στην Πτολεμαΐδα. Ο πατέρας της ήταν καπνέμπορος στα Θείρα και, όταν ζούσαν στην Πτολεμαΐδα, έγινε μάλιστα και πρόεδρος των εκεί προσφύγων. Οι περισσότεροι πρόσφυγες όμως δεν ήθελαν να μιλούν για όσα έζησαν εκεί… Πίστευαν ότι κάποια ημέρα θα ξαναγύριζαν! Μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης όμως άρχισαν να προσαρμόζονται και να ανοικοδομούν τη ζωή τους από το μηδέν. Επρεπε να δουν τι θα έκαναν εκείνη την ώρα και όχι να δουν τι έγινε εκείνη την ώρα!

Δεν θέλησαν ποτέ να κάνουν ένα ταξίδι-προσκύνημα στους τόπους που άφησαν για πάντα;
Οχι, γιατί θεωρούσαν ότι αυτό θα τους στενοχωρούσε! Κάθε χρόνο κάνουμε εκδρομές στη Σμύρνη και είναι πολλοί αυτοί που δεν θέλουν να την επισκεφθούν για λόγους συναισθηματικής φόρτισης. Είναι όμως και πολλοί που το έχουν ξεπεράσει και θα ήθελαν να γνωρίσουν την πατρίδα των γονιών τους.

Από τη στιγμή της εγκατάστασης των προσφύγων στην Ελλάδα, ποιες ήταν οι περιοχές που εξελίχθηκαν σε ισχυρούς θύλακες του Μικρασιατικού Ελληνισμού;
Στην περιοχή της Αττικής είναι οι σημερινοί Δήμοι Καισαριανής, Βύρωνα, Νέας Ιωνίας και Νίκαιας στον Πειραιά. Οσο για τη Νέα Σμύρνη, εκεί εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες με οικονομική ευμάρεια, την οποία μπόρεσαν να διατηρήσουν και στη νέα πατρίδα τους· πολλοί από αυτούς είχαν καταφέρει να φύγουν από τη Σμύρνη, διαβλέποντας εγκαίρως την καταστροφή. Στην Καλλίπολη του Πειραιά όπως και στη Νέα Φιλαδέλφεια εγκαταστάθηκαν εύποροι πρόσφυγες.

Πιστεύετε ότι οι Μικρασιάτες διατήρησαν τη δική τους πολιτισμική ταυτότητα, ενώ συγχρόνως πάλευαν για να ενταχθούν στη νέα πραγματικότητα;
Ο πολιτισμός τους όχι μόνο διατηρήθηκε, αλλά έγινε και η βάση για τον νεότερο ελληνικό πολιτισμό. Εδωσε ώθηση στην εξέλιξη της ίδιας της Ελλάδας. Το ντόπιο στοιχείο επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό τόσο από τους Μικρασιάτες όσο και από όσους προέρχονταν από την Καππαδοκία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, επίσης, ότι οι Μικρασιάτες δέχτηκαν πιέσεις αρνητικές από τους ντόπιους. Για παράδειγμα, στις περιοχές της βόρειας Ελλάδας, όταν έγινε αναδασμός, οι ντόπιοι περίμεναν ότι θα έπαιρναν εκείνοι τη γη, για να την καλλιεργήσουν. Προκλήθηκαν αντιπαραθέσεις όταν ένα μεγάλο μέρος της γης δόθηκε στους Μικρασιάτες. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τους ονόμαζαν, μάλιστα, και «τουρκόσπορους»! Εφεραν όμως οι πρόσφυγες νέες καλλιέργειες και μετέτρεψαν τα άγονα εδάφη σε εύφορα. Και αυτό το αναγνωρίζει το 1926 η έκθεση των ειδικών της Κοινωνίας των Εθνών (μετέπειτα ΟΗΕ). Οι ίδιοι ωστόσο κατάφεραν να το ξεπεράσουν! Και χρειάστηκε να φτάσουμε στον πόλεμο του ’40 και στην Κατοχή για να συνειδητοποιήσουν όλοι, με αφορμή την αντίσταση στους κατακτητές, ότι οι Μικρασιάτες είναι γνήσιοι Ελληνες!

Με αφορμή τις επισκέψεις σας στη Σμύρνη, θα μπορούσατε να μας αναφέρετε σε ποια κατάσταση βρίσκεται σήμερα η Ορθόδοξη Εκκλησία και ποιες δραστηριότητες γίνονται εκεί;
Κάθε χρόνο φροντίζουμε να πηγαίνουμε στις 8 Μαΐου, όταν εορτάζεται η μνήμη του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην Εφεσο, όπου εκεί παρευρίσκεται πάντα ο Πατριάρχης. Από το 2015 και έπειτα έχει αρχίσει η επίσημη θρησκευτική δραστηριότητα, αφού με πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριάρχη εγκαταστάθηκε ιερέας του Φαναρίου, ο π. Κύριλλος Συκής. Χάρη σε αυτόν δόθηκε μεγάλη ώθηση στην Εκκλησία της Σμύρνης. Εδώ και τέσσερα χρόνια λειτουργεί κανονικά η Αγία Φωτεινή, ένας ναΐσκος που έχει παραχωρηθεί από τους προτεστάντες στην ορθόδοξη κοινότητα. Από το 2015 λειτουργεί και ο Αγιος Βουκόλος στις 6 Φεβρουαρίου, οπότε εορτάζει ο εν λόγω Αγιος, όπως και τα Χριστούγεννα, τα Θεοφάνια και το Πάσχα. Ο δε π. Κύριλλος έχει χειροτονηθεί Επίσκοπος Ερυθρών, αλλά προσφέρει τις υπηρεσίες του και στη Σμύρνη. Στις 24 Σεπτεμβρίου 2016 ενθρονίστηκε, μάλιστα, και ο πρώτος Μητροπολίτης, ο κ. Βαρθολομαίος Σαμαράς, Βολιώτης στην καταγωγή. Στις 15 Οκτωβρίου έχουμε ως σύλλογος επίσημα προσκαλέσει να επισκεφθεί την Αθήνα τον Μητροπολίτη Σμύρνης, ο οποίος θα λειτουργήσει στον Αγιο Γεώργιο Καρύτση. Θα γίνει, μάλιστα, δεκτός με τις δέουσες τιμές από την Ενωση Σμυρναίων στην Παλιά Βουλή, όπου θα μιλήσει και ο ίδιος.

«Ακούμε διάφορα περίεργα, όπως τον “συνωστισμό” της κυρίας Ρεπούση ή το ντοκιμαντέρ της κυρίας Ηλιού, με όλες αυτές τις ανακρίβειές της»

Δραστηριότητες από το σωματείο σας γίνονται και στην Αθήνα;
Ναι, διοργανώνουμε συχνά εκδηλώσεις στην οδό Καρύτση και σχεδόν όλες αναφέρονται στη Σμύρνη και στα παράλια της Ιωνίας. Σε αυτές λαμβάνουν μέρος σημαντικές προσωπικότητες της εποχής μας. Κάθε χρόνο τον Σεπτέμβριο, την Κυριακή πριν από την Υψωση του Τιμίου Σταυρού, εορτάζεται πάντα η μνήμη του Χρυσοστόμου Σμύρνης στον Αγιο Γεώργιο Καρύτση. Επίσης, διατηρούμε και μια πολύ μεγάλη βιβλιοθήκη, με 4.000 βιβλία, πολλά από τα οποία έχουν εκδοθεί πριν από την καταστροφή. Μάλιστα, έχουμε και τίτλους βιβλίων από τον 18ο και 19ο αιώνα, αλλά και ατόφιες εφημερίδες, τις οποίες μετέφεραν κάποιοι στην Ελλάδα, τις διέσωσαν και μας τις πρόσφεραν αργότερα. Αυτή τη στιγμή έχουμε προχωρήσει στην αναβάθμιση της βιβλιοθήκης, γι’ αυτό και δεν είναι ανοιχτή στο κοινό. Σήμερα εκδίδουμε και τα «Μικρασιατικά Χρονικά» όπως και την εφημερίδα «Μικρασιατική Ηχώ». Κάθε χρόνο εκδίδουμε ένα λεύκωμα από το δικό μας αρχείο, που θυμίζει τη Σμύρνη των Ελλήνων. Για το 2017 εκδώσαμε ένα λεύκωμα με τις ελληνικές εκκλησίες της Σμύρνης. Συγχρόνως, οργανώνουμε και εκθέσεις με ιστορικά κειμήλια στην Αθήνα όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα.

Συμπληρώνονται φέτος 95 χρόνια από την καταστροφή της Σμύρνης και την απώλεια της Μικράς Ασίας. Εχουν φωτιστεί πλήρως τα αίτια αυτής της τραγωδίας;
Οχι βέβαια! Υπάρχουν πολλές και αντικρουόμενες απόψεις. Χάθηκαν 3.500.000 Μικρασιάτες Ελληνες και 1.500.000 από αυτούς μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα. Η μικρασιατική γη κατοικούνταν από Ελληνες αποδεδειγμένα από το 1100 π.Χ. Και αυτή η ιστορία χάθηκε! Οι Μεγάλες Δυνάμεις έπαιξαν σίγουρα το δικό τους παιχνίδι – όπως πάντα, έτσι γίνεται! Αυτός είναι ο αμείλικτος νόμος της Ιστορίας. Από κει και πέρα υπάρχουν και αναμφισβήτητα δικά μας λάθη.

Το ελληνικό κράτος τι κάνει σήμερα για τη δικαίωση της ιστορικής μνήμης του μικρασιατικού πολιτισμού;
Δεν νομίζω ότι το ελληνικό κράτος ασχολείται πραγματικά και ουσιαστικά με το θέμα αυτό. Δεν γίνεται κάποια προσπάθεια, για να μη χαλάσουμε την καρδιά των «φίλων» μας, των γειτόνων «συμμάχων» μας, των Τούρκων. Ακούμε διάφορα περίεργα, για παράδειγμα η κυρία Ρεπούση βάπτισε «συνωστισμό» τη γενοκτονία. Αυτό για εμάς δεν είναι αποδεκτό. Ή το ντοκιμαντέρ της κυρίας Ηλιού, που παρουσίασε με πολλές τυμπανοκρουσίες και ανακρίβειες τις δικές της απόψεις ως απόψεις των επιστημόνων! Αλλά ούτε οι οικονομικοί φορείς ασχολούνται με τη Μικρασία, εκτός μόνο εάν κάποιοι προέρχονται από εκεί. Αντιδράσαμε και μιλήσαμε για την αλλοίωση της Ιστορίας, αλλά η ελληνική Βουλή δεν τολμά να μιλήσει γι’ αυτή! Δεν ζητάμε να πάμε να κατακτήσουμε τα μέρη εκείνα ούτε όμως και να αγνοούμε τα μέρη του Ελληνισμού!

«Σήμερα η ορθόδοξη κοινότητα αριθμεί 200 μέλη και επιπλέον έχει ιδρυθεί και σωματείο»

Ποιοι υπήρξαν οι πλέον διακεκριμένοι Ελληνες της Σμύρνης και όλης της Μικρασίας;
Ασφαλώς και μέσα σε αυτούς που πρέπει να αναφέρουμε είναι ο Αριστοτέλης Ωνάσης, ο Μποδοσάκης, οι αδερφοί Δεσποτόπουλοι -ακαδημαϊκοί, με πλούσιο επιστημονικό έργο-, οι ακαδημαϊκοί Τενεκίδης και Μυλωνάς, οι αδελφοί Βερόπουλοι κ.ά.

Ποιοι είναι οι πιο γνωστοί σήμερα Ιεράρχες που έλκουν την καταγωγή τους από εκεί;
Μπορώ να σας αναφέρω τον Επίσκοπο Κορωνείας κ. Παντελεήμονα, τον Θερμοπυλών κ. Ιωάννη, όπως και τον Μητροπολίτη Γλυφάδας κ. Παύλο και τον Καισαριανής κ. Δανιήλ. Επίσης, είναι και ο Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος, ο οποίος μας είχε πει ότι έχει μικρασιατικές ρίζες από την πλευρά της μητέρας του.

Μέσα από ποιες εκδηλώσεις φροντίζετε ώστε να παραμένει ζωντανή η ιστορική μνήμη;
Πρώτα απ’ όλα, είναι το προσκύνημά μας, που γίνεται μέσα από οργανωμένα ταξίδια στη Σμύρνη και καλύπτουμε όλη τη ζώνη των παραλίων, που αρχίζει από το Αϊβαλί και φτάνει έως το Αϊδίνι, την Πέργαμο, την Εφεσο. Εως τις Σάρδεις και τη Μαγνησία έχουμε φτάσει πολλές φορές. Τον περασμένο Μάιο επισκεφθήκαμε το Παμούκαλε, την αρχαία Ιεράπολη.

Από την άλλοτε ακμαία ελληνική κοινότητα πόσοι έχουν απομείνει να θυμίζουν το ένδοξο παρελθόν;
Εχουν απομείνει έξι ελληνικές οικογένειες, των οποίων οι καταβολές μάλλον κρατούν από τα πολύ παλιά χρόνια. Κάποιοι από αυτούς δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά με μεγάλη οικονομική επιτυχία. Η ορθόδοξη κοινότητα αριθμεί σήμερα περίπου 200 μέλη, τα οποία προέρχονται τόσο από τη Ρωσία και την Ουκρανία όσο και από τη Γεωργία, ενώ εμπεριέχει και ορισμένους Τούρκους που έχουν βαπτιστεί χριστιανοί ορθόδοξοι. Μάλιστα, έχει ιδρυθεί και λειτουργεί σωματείο για τη χριστιανική κοινότητα της Σμύρνης, στο οποίο προΐστανται φυσικά οι Ελληνες.

Από όλες τις επισκέψεις σας στη Σμύρνη ποια στοιχεία έχετε συγκρατήσει στη μνήμη σας;
Η Σμύρνη είναι μια κοσμοπολίτικη πόλη των 5.000.000 κατοίκων. Οταν όμως περπατά κάποιος στην περιοχή όπου κάποτε κατοικούσαν οι Ελληνες και οι Αρμένιοι, στα Καμμένα, όπου εκεί ήταν η Ευαγγελική Σχολή, με τη μοναδική στη Ασία βιβλιοθήκη των 40.000 βιβλίων, την Αγία Φωτεινή κ.ά., δεν είναι δυνατόν να μη θυμάται κάποιος τους προγόνους του και τι πρόσφεραν αυτοί! Πριν από την καταστροφή το ελληνικό στοιχείο πλειοψηφούσε, έφτανε τους 200.000!

Από την Εφημερίδα Ορθόδοξη Αλήθεια 

{{-PCOUNT-}}23{{-PCOUNT-}}

Η εφημερίδα δημοκρατία δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ