Σάββατο, 16 Ιανουαρίου 2021

Ο εγγονός ενός Γερμανού ναζί και ενός Ελληνα Αντιστασιακού!

Ο δημοσιογράφος Μιχ. Παντελούρης, που υπερασπίζεται στα τηλεοπτικά πάνελ (στο Αμβούργο) την δεύτερη πατρίδα του μιλά για τα Μνημόνια που τελικά απέτυχαν

Το να γράφεις ιστορίες για τη ζωή, είχε παρατηρήσει κάποτε ο Γκαίτε, είναι ένας τρόπος για να ξεφορτωθείς το βάρος του παρελθόντος. Η ιστορία της ίδιας της ύπαρξης του Μιχάλη Παντελούρη φαίνεται όμως, αν κρίνει κανείς από τα ίδια τα γεγονότα, ότι δεν γράφτηκε με αυτό το κριτήριο.
Ο ίδιος σήμερα ζει και εργάζεται ως δημοσιογράφος στη Γερμανία. Στη χώρα δηλαδή όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ως το παιδί δύο ανθρώπων, ενός Ελληνα και μίας Γερμανίδας, οι οποίοι στα νιάτα τους γνωρίστηκαν εκεί την περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα ζούσε τον εφιάλτη της δικτατορίας. Στη χώρα όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ως το εγγόνι ενός Ελληνα δασκάλου, που βασανίστηκε από τους ναζί, ενώ ταυτόχρονα ήταν και ο εγγονός ενός Γερμανού, που κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στο ναυτικό των δυνάμεων κατοχής, σε ένα αντιτορπιλικό που «αλώνιζε» στο Αιγαίο!

Ο Μιχάλης Παντελούρης συχνά πια είναι καλεσμένος στα πάνελ των ενημερωτικών και των πολιτικών εκπομπών της γερμανικής τηλεόρασης, όπου καλείται να υπερασπιστεί «την άλλη πατρίδα του», την Ελλάδα, απέναντι σε όλα αυτά που της προσάπτει ο κίτρινος Τύπος της Γερμανίας. Καλείται να εξηγήσει γιατί «δεν είναι τεμπέληδες» οι Ελληνες, όπως τους παρουσιάζει μερίδα των γερμανικών ΜΜΕ, και παράλληλα να αποδομήσει την πληθώρα των ρεπορτάζ που «αποκαλύπτουν» ακόμη μία ελληνική ιστορία σπατάλης χρημάτων – που κάθε φορά, βέβαια, τελείται… σε βάρος των Γερμανών φορολογουμένων.

Ο ίδιος, όμως, δεν πέφτει στην καλοστημένη παγίδα του μίσους και βάζει τα πράγματα στη θέση τους, μιλώντας στην «κυριακάτικη δημοκρατία» για τη ζωή του στη Γερμανία, την οικονομική κρίση στην Ελλάδα, τα «προγράμματα διάσωσης» που απέτυχαν, όπως λέει, και για την ιδέα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που -ευτυχώς- ζει ακόμη. Μιλά για την «καυτή πατάτα» των γερμανικών πολεμικών αποζημιώσεων και δεν παραλείπει βέβαια να μας μιλήσει και για την πρώτη οικογενειακή «συνάντηση», που έλαβε χώρα στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στα νερά του Αιγαίου, όταν έφτασε σε αυτά με το ναυτικό των ναζί ο ένας παππούς του, ο Εμίλ Μπίντερ, τον καιρό που ο άλλος παππούς του, ο Μιχάλης Παντελούρης, ανακρινόταν και βασανιζόταν από τις δυνάμεις κατοχής στην Εύβοια, επειδή τα παιδιά του ήταν στην Αντίσταση…

Πόσα χρόνια ζεις στη Γερμανία;

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Γερμανία. Οι γονείς μου γνωρίστηκαν στο Βερολίνο όταν ο πατέρας μου βρισκόταν εδώ, από τα τέλη της δεκαετίας του ’60, εξόριστος, λόγω της χούντας στην Ελλάδα. Εγώ γεννήθηκα τον Σεπτέμβριο του 1974, έτσι σήμερα μπορεί να πει κανείς πως είμαι λίγο νεότερος από την Ελληνική Δημοκρατία!

Επισκέπτεσαι συχνά την Ελλάδα;

Ναι, έρχομαι στην πατρίδα μερικές φορές τον χρόνο, κάποιες φορές για δουλειά, κάποιες άλλες απλώς για διακοπές. Η οικογένειά μου έχει σπίτι σε ένα χωριό της Εύβοιας, εκεί όπου έζησαν ο παππούς και η γιαγιά μου. Η μεγαλύτερη αδελφή μου μένει στην Αθήνα πάνω από 25 χρόνια. Εχω λοιπόν συγγενείς στην Ελλάδα, και οι κόρες μου λατρεύουν τη χώρα όσο κανένα άλλο μέρος στον κόσμο! Ντρέπομαι μόνο που δεν μιλάω καλά ελληνικά.

Μιχάλη, είσαι δημοσιογράφος. Δουλεύεις για κάποιο συγκεκριμένο μέσο ενημέρωσης;

Εργάζομαι στον χώρο του έντυπου αλλά και του ηλεκτρονικού περιοδικού Τύπου εδώ στη Γερμανία, ενώ αρθρογραφώ και στο προσωπικό μου ιστολόγιο, στο pantelouris.de. Την περίοδο αυτή δουλεύω το project για ένα νέο περιοδικό, αλλά δεν θα ήθελα αυτή τη στιγμή να πω περισσότερα για αυτό.

Κατά το παρελθόν ήσουν ο επικεφαλής της οργάνωσης του κόμματος των Σοσιαλδημοκρατών (SPD) στο Αμβούργο. Δεν έχει περάσει όμως πολύς καιρός από τότε που έφυγες από το SPD.

Αποχώρησα στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του 2013, την περίοδο κατά την οποία διεκδικούσε την Καγκελαρία ο Πέερ Στάινμπρουκ. Ενιωσα πως δεν μπορούσα πλέον να τον υποστηρίξω όταν όρισε εκπρόσωπό του τον Ρολφ Κλάινε, τον πρώην επικεφαλής του γραφείου της «Bild» στο Βερολίνο, έναν άνθρωπο που είχε υπογράψει πολλά επικριτικά σχόλια για την Ελλάδα. Για μένα δεν είναι δυνατόν, δεν είναι συμβατό κάποιος να δηλώνει σοσιαλδημοκράτης και ταυτόχρονα να σκορπά το μίσος εναντίον άλλων λαών.

Στην Ελλάδα υπάρχει η αίσθηση ότι σχεδόν όλα τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης τηρούν ιδιαίτερα εχθρική στάση απέναντι στη χώρα μας. Υπήρχαν και παλαιότερα στον γερμανικό Τύπο ανάλογα δημοσιεύματα;

Εδώ και δεκαετίες οι Ελληνες ήταν οι αγαπημένοι ξένοι, οι αγαπημένοι μετανάστες των Γερμανών! Για τους Γερμανούς οι Ελληνες ήταν πάντα οι άνθρωποι που δεν παίρνουν τα πράγματα τόσο σοβαρά όσο άλλοι, ήταν πάντα οι άνθρωποι που γιόρταζαν τη ζωή και διασκέδαζαν πολύ περισσότερο από ό,τι συμβαίνει εδώ με τους Βορειοευρωπαίους. Τα στερεότυπα λοιπόν υπήρχαν πάντα σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση των Ελλήνων, ωστόσο η αντιμετώπιση ήταν πάντα θετική, κανείς δεν απέρριπτε τους Ελληνες. Αυτό τώρα, όμως, έχει αλλάξει.

Ποια είναι η γνώμη σου για την πολιτική που ακολουθεί η γερμανική κυβέρνηση; Πώς βλέπεις την επιρροή που ασκεί σήμερα το Βερολίνο στην Ευρώπη;

Νομίζω πως είναι πασιφανές πλέον ότι τα προγράμματα οικονομικής διάσωσης στις χώρες που χρειάζονταν τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό «Διάσωσης» δεν λειτούργησαν. Κι αυτό δεν συνέβη μόνο στην Ελλάδα. Είδαμε τα καταστροφικά αποτελέσματα αυτής της πολιτικής και αλλού. Από τη στιγμή που η Γερμανία μετεξελίχθηκε ξεκάθαρα πια στην πιο ισχυρή δύναμη της Ευρώπης -άρα και στη δύναμη που αποφασίζει-, είναι υπεύθυνη σε μεγάλο βαθμό για όσα συμβαίνουν. Υπάρχει, όμως, και κάτι άλλο, ακόμη πιο κακό. Το γεγονός πως έχει διαχωριστεί η πολιτική από την οικονομία, με αποτέλεσμα ένας Ευρωπαίος πολίτης που ψηφίζει τελικά να μην μπορεί να επηρεάσει την (οικονομική) πολιτική που ασκείται. Γεγονός που στα δικά μου μάτια αποτελεί προσβολή στη δημοκρατία αλλά και στην ίδια την ουσία της ευρωπαϊκής ιδέας. Ολα αυτά που συμβαίνουν μου φέρνουν στο μυαλό όσα έκανε η Σχολή του Σικάγο, που λεηλάτησε τις οικονομίες πολλών χωρών, υπηρετώντας το δόγμα της ελεύθερης αγοράς, το οποίο βέβαια εξυπηρετεί ορισμένους πλούσιους οργανισμούς, αλλά σε καμία περίπτωση τους ίδιους τους λαούς.

Ο «πόλεμος» δηλαδή που ζούμε σήμερα είναι καθαρά οικονομικός; Σε ρωτάω γιατί πολλοί πιστεύουν ότι πρόκειται μάλλον για έναν πόλεμο κυρίως πολιτικό. Για έναν πόλεμο «ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους». Ανάμεσα σε εκείνους που πιστεύουν στις πολιτικές λιτότητας και σε εκείνους που λένε ότι τα Μνημόνια απλώς σκοτώνουν την Ε.Ε.

Πιστεύω πως ο διαχωρισμός οικονομίας και πολιτικής μέσα στους κόλπους της Ε.Ε. αποτελεί το τέλος της ουσίας της ίδιας της ένωσης των ευρωπαϊκών χωρών σε εννοιολογικό επίπεδο. Τα οικονομικά και η οικονομική πολιτική πρέπει να αποτελούν απλώς το όχημα για τη δημιουργία του τύπου της ένωσης και του τρόπου ζωής που θέλουμε οι πολίτες της Ε.Ε.

Γερμανικές αποζημιώσεις. Αποτελούν το θέμα των ημερών. Ποια είναι η γνώμη σου;

Οντως γίνεται ολόκληρη κουβέντα για το θέμα αυτό. Εχει δημιουργήσει προβλήματα από τη στιγμή που η Γερμανία ποτέ δεν θα είναι ικανή να πληρώσει αποζημιώσεις σε όλα τα θύματα των ναζιστικών θηριωδιών, τα οποία είναι τόσο πολλά. Ως εκ τούτου, η γερμανική κυβέρνηση, όπως κάθε κυβέρνηση της χώρας στο παρελθόν, λέει πως δεν υπάρχει καμία εκκρεμότητα για το θέμα. Μερικοί πολιτικοί, όπως και μερίδα των μέσων ενημέρωσης -κυρίως τις τελευταίες ημέρες-, τονίζουν πως η κατάσταση δεν είναι και τόσο εύκολη, υπογραμμίζοντας πως υπάρχει, εκτός από την οικονομική, και η ηθική υποχρέωση. Κατά τη γνώμη μου πάντως, οι περισσότεροι Γερμανοί θα επιθυμούσαν την καταβολή αποζημιώσεων σε όλα τα θύματα των ναζιστικών εγκλημάτων. Ολοι οι πολίτες αυτής της χώρας ντρεπόμαστε κι έχουμε ενοχές για όσα συνέβησαν την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στα σχολεία γίνεται δουλειά πάνω σε αυτό το κομμάτι, όσα έγιναν από τους ναζί διδάσκονται στους μαθητές και κάθε τάξη επισκέπτεται κάποιο στρατόπεδο συγκέντρωσης για να μάθουν τα παιδιά τι συνέβη εκεί. Σήμερα, πάντως, στη Γερμανία γενικά θα έλεγα πως υπάρχει η αίσθηση ότι οι Ελληνες πολιτικοί ταυτίζουν το θέμα των πολεμικών αποζημιώσεων -άδικα- με τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα.

«Μάχη για την αλλαγή»

Ποια είναι η γνώμη σου για τη νέα ελληνική κυβέρνηση; Μπορείς να διακρίνεις διαφορές σε σχέση με τις προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις στον τρόπο διαπραγμάτευσης με την Ε.Ε. και, βέβαια, με τη Γερμανία;

Εχω την αίσθηση πως η ανάγκη να υπάρξει αλλαγή πολιτικής είναι πλέον επιτακτική. Και όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά για όλη την Ευρώπη. Ωστόσο, θα ήταν αφελής κάποιος αν πίστευε πως κάτι τέτοιο θα συμβεί χωρίς να δοθεί μάχη. Εχω την αίσθηση και την ελπίδα ότι η νέα ελληνική κυβέρνηση, από τα δείγματα πολιτικής γραφής που έχει δώσει μέχρι τώρα, δείχνει ικανότητα διαπραγμάτευσης παρά το γεγονός ότι δεν έχει μεγάλα περιθώρια ελιγμών. Γνωρίζει πως υπάρχουν δυνάμεις που θα επιθυμούσαν την πτώση της και πως είναι αρκετοί εκείνοι που της στήνουν διαρκώς παγίδες, ειδικά στην επικοινωνία της με τη γερμανική κοινή γνώμη. Κατά τη γνώμη μου, πάντως, η παρουσία του Πάνου Καμμένου στην ελληνική κυβέρνηση δεν βοηθά. Οσο για τον Γιάνη Βαρουφάκη; Είναι ένας σταρ που έχει απήχηση στη Γερμανία και αυτό είναι καλό.

«Oι πατεράδες των γονιών μου αποτελούσαν τις δύο πλευρές της Ιστορίας»

Η οικογενειακή ιστορία του Μιχάλη Παντελούρη συγκλονίζει. Είναι από αυτές που όταν τις ζηλέψει ο κινηματογράφος, κάλλιστα γίνονται σενάριο ταινίας. Ο παππούς του, ο Μιχάλης, έφτασε στον Οξύλιθο της Εύβοιας από την Κύπρο για να διδάξει σε σχολείο της περιοχής. Με την πρώτη γυναίκα του, πριν εκείνη φύγει από τη ζωή, ο παππούς Μιχάλης Παντελούρης απέκτησε τέσσερα παιδιά. «Αργότερα παντρεύτηκε ξανά, τη γιαγιά μου, και μαζί της έκανε άλλα τρία παιδιά, το νεότερο εκ των οποίων ήταν ο πατέρας μου, που γεννήθηκε το 1945» διηγείται ο εγγονός του. «Οταν μεγάλωσαν τα παιδιά του παππού μου, εκείνα που απέκτησε από τον πρώτο γάμο του, στη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, όλα τους έγιναν μέλη της Αντίστασης. Ο παππούς μου κρίθηκε ύποπτος από τους ναζί ως επικεφαλής πυρήνα αντιστασιακών και πολλές φορές συνελήφθη, ανακρίθηκε και βασανίστηκε από τους Γερμανούς στρατιώτες που συχνά έφταναν μέχρι το σπίτι του αναζητώντας τον» μας είπε ο Μιχάλης Παντελούρης, προσθέτοντας: «Ο πατέρας μου φύλαξε το ημερολόγιο που έγραφε ο παππούς και συχνά μου το διάβαζε. Θα έλεγα σήμερα πως επρόκειτο για έναν πραγματικό διανοούμενο, για έναν άνθρωπο που την εποχή εκείνη πίστευε βαθιά μέσα του πως τα παιδιά χρειάζονταν κυρίως τα βιβλία.

Εντύπωση μου έκανε πάντα και ο τρόπος του όμως, η ψυχρή ακρίβεια με την οποία κατέγραφε ακόμη και τα πιο δυσάρεστα γεγονότα που έζησε ο ίδιος. Αυτό που ακόμη και σήμερα όμως αποτελεί πραγματικό θαύμα για μένα είναι το γεγονός πως ο παππούς Μιχάλης ποτέ δεν κράτησε μίσος εναντίον “των Γερμανών”. Για αυτόν υπήρχε μία βασική διαφορά. Υπήρχαν “οι Γερμανοί” και υπήρχαν και “οι ναζί”. Οι τελευταίοι ήταν εγκληματίες πολέμου, που σκόρπισαν τον όλεθρο στον κόσμο με μία αγριότητα που ξεπερνούσε κάθε φαντασία. Στον αντίποδα, οι Γερμανοί ήταν το έθνος που έδωσε στον κόσμο τον Γκαίτε και τον Μπετόβεν. Πρέπει να σας πως κάτι πολύ χαρακτηριστικό. Ο παππούς μου έστειλε δύο από τα παιδιά του στη Γερμανική Σχολή της Αθήνας, ελάχιστα χρόνια μετά τον καταστροφικό πόλεμο κι ενώ τα σημάδια της Κατοχής ήταν ακόμη έντονα στην Ελλάδα. Στα μάτια μου η πράξη αυτή μοιάζει με πράξη συγχώρεσης, που είναι σχεδόν αδύνατο να κατανοήσει κανείς. Πώς μπορεί κάποιος να συγχωρήσει όλα αυτά;»

«Την ίδια περίοδο, κι ενώ η Ιστορία και η ζωή φαίνεται πως έπαιζαν ένα από τα πιο ειρωνικά τους παιχνίδια» μας είπε συνεχίζοντας την αφήγησή του ο Μιχάλης Παντελούρης, «ο Γερμανός παππούς μου υπηρετούσε ως αξιωματικός στο ναυτικό των ναζί, σε ένα αντιτορπιλικό πλοίο. Ο πατέρας της μητέρας μου, ο Εμίλ, γεννήθηκε σε ένα κομμάτι της τότε Γερμανίας, που σήμερα αποτελεί πολωνικό έδαφος. Εμεινε ορφανός πολύ νωρίς και μεγάλωσε φτωχικά κάτω από πολύ σκληρές συνθήκες. Είχε πολεμήσει στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά το τέλος του, όταν ύστερα από λίγα χρόνια ιδρύθηκε το Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα (NSDAP), έγινε μέλος του κόμματος των ναζί. Αργότερα έγινε δήμαρχος της μικρής πόλης όπου ζούσε μέσα από εκλογές – όταν διεξάγονταν αυτές». Ο Εμίλ, ο Γερμανός παππούς του Μιχάλη Παντελούρη, έφυγε από τη ζωή το 1987 και ο ίδιος, ως εγγόνι του, θυμάται έναν «πολύ κλειστό άνθρωπο, που δεν μιλούσε πολύ για τον πόλεμο».

Οπως και να ‘χει, πάντως, ο ίδιος υποστηρίζει πως «οι πατεράδες των γονιών μου λοιπόν θα μπορούσε να πει κάποιος πως αποτελούσαν τις δύο πλευρές της Ιστορίας».
Πώς νιώθει, όμως, ο ίδιος σήμερα; Μέσα του συγκρούονται αυτοί οι δύο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι, αυτές «οι δυο εντελώς διαφορετικές πλευρές της Ιστορίας»;
«Είναι οδυνηρό σήμερα να βλέπω τις δύο πατρίδες μου να είναι αντιμέτωπες και τους δύο λαούς, τους Ελληνες και τους Γερμανούς, να έχουν μπει σε έναν πόλεμο λέξεων, προσπαθώντας ο ένας να ταπεινώσει τον άλλο. Αλλά όπως βλέπεις», μας λέει, «δεν είμαι απλώς ένας οπαδός της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης. Είμαι προϊόν της! Η ίδια μου η ύπαρξη αποτελεί τη ζωντανή απόδειξη ότι οι άνθρωποι μπορούν να ξεπεράσουν οτιδήποτε τους χωρίζει, κι έχω την πεποίθηση ότι κάθε διαφορά που υπάρχει σήμερα ανάμεσα στις δύο πλευρές τελικά θα ξεπεραστεί».

Γιώργος Τραπεζιώτης

{{-PCOUNT-}}30{{-PCOUNT-}}

Η εφημερίδα δημοκρατία δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ