Τρίτη, 13 Απρίλιος 2021

Τα παιχνίδια κάτω από το τραπέζι για το χρέος

Τι κρύβει η ανάρτηση του πρωθυπουργού με αφορμή το «κούρεμα» του γερμανικού το 1953! Η σύγκρουση Ε.Ε. ΔΝΤ και τι αλλάζει μετά το πραξικόπημα στην Τουρκία

Από την
Καρολίνα Μάξιμου

Μπορεί η θερινή ραστώνη να έχει επηρεάσει και την πολιτική σκηνή, αλλά η ανάρτηση του πρωθυπουργού, με την ευκαιρία της 63ης επετείου από το κούρεμα του γερμανικού χρέους (1953), προκάλεσε αναταράξεις. Και αυτό παρότι πρόκειται για ένα ζήτημα που δεν αφήνει περιθώρια διαφωνίας ανάμεσα στις εγχώριες πολιτικές δυνάμεις.

Ο Τσίπρας υπενθύμισε ότι η Γερμανία, παρά τη συντριπτική ήττα της και τη βαρύτατη ηθική – πολιτική ευθύνη της για τα πρωτοφανή εγκλήματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αντιμετωπίστηκε με μεγάλη γενναιοδωρία και από τα θύματά της, όπως η Ελλάδα. Το γερμανικό χρέος όχι μόνο κουρεύτηκε κατά 60%, όχι μόνο η αποπληρωμή του επεκτάθηκε στα 30 χρόνια, αλλά συνδέθηκε και με ρήτρα εμπορικού πλεονάσματος. Με άλλα λόγια, οι Γερμανοί θα πλήρωναν μόνο όταν οι εξαγωγές τους θα ήταν περισσότερες των εισαγωγών τους.

Το Βερολίνο

Η υπενθύμιση του πρωθυπουργού έχει πολιτική σημασία, επειδή σήμερα είναι ακριβώς το Βερολίνο που παρεμποδίζει την ελάφρυνση του ελληνικού χρέους. Εκτός αυτού, όμως, η εν λόγω ανάρτηση, εκ των πραγμάτων, συνδέεται και με την πρωτοβουλία της κυβέρνησης να συγκαλέσει τον Σεπτέμβριο σύνοδο κορυφής των χωρών-μελών του ευρωπαϊκού Νότου στην Αθήνα, με ατζέντα τα καυτά ζητήματα της Ευρωζώνης, από την ανάγκη ανάπτυξης έως το Προσφυγικό – Μεταναστευτικό. Μένει να αποδειχθεί εάν η εν λόγω σύνοδος θα μπορέσει να θεμελιώσει μία κάποιου είδους σύμπλευση αυτών των χωρών, προκειμένου να χαλαρώσει η πολιτική της λιτότητας.

Με την απόφαση του Eurogroup της 24ης Μαΐου, πάντως, η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους έχει τεθεί και επισήμως στην ατζέντα. Ο Σόιμπλε, όμως, κάνει ό,τι μπορεί για να τη μεταθέσει μετά τις εκλογές στη Γερμανία, το 2017. Προς το παρόν, έχει κερδίσει χρόνο, αλλά προοπτικά δεν μπορεί να ξεφύγει από την αντίφασή του: Θέλει τη συμμετοχή του ΔΝΤ στο ελληνικό πρόγραμμα, αλλά όχι την προϋπόθεση γι’ αυτό, που είναι η ελάφρυνση του χρέους.

Η σύγκρουση μετατίθεται στον επόμενο γύρο και, μάλιστα, με δυσμενείς όρους για το Βερολίνο. Η συζήτηση για το ελληνικό χρέος θα γίνει με βάση τη μελέτη για τη βιωσιμότητά του, που θα εκπονήσει το ΔΝΤ. Η κυβέρνηση θα προτιμούσε να καθαρίσει ο ορίζοντας όσον το δυνατόν συντομότερα. Μία απόφαση για αναδιάρθρωση θα ήταν πολιτικό όπλο στα χέρια του Τσίπρα για να εξισορροπήσει τη διάχυτη κοινωνική οργή από τα επώδυνα μέτρα. Το παιχνίδι για το ελληνικό χρέος, όμως, παίζεται πάνω από το κεφάλι της Αθήνας.

Η Ουάσινγκτον έχει ταχθεί καθαρά υπέρ της άμεσης αναδιάρθρωσης και η αποφασιστική επιρροή της στο ΔΝΤ είναι ένας πρόσθετος λόγος που το Ταμείο πιέζει την ευρωζώνη. Οι εξελίξεις, μάλιστα, στην Τουρκία είναι ένας πρόσθετος λόγος που ωθεί τις Ηνωμένες Πολιτείες να εντείνουν τις πιέσεις τους προς αυτή την κατεύθυνση. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Λιου το δήλωσε ξεκάθαρα, συνδέοντας ευθέως την ελάφρυνση του ελληνικού χρέους με τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή.

Το αποτυχημένο πραξικόπημα ωθεί τον Ερντογάν σε κινήσεις που απομακρύνουν την Τουρκία από τη Δύση, βαθαίνοντας το υφιστάμενο ρήγμα. Η εξέλιξη αυτή μετατρέπει -ατύπως, αλλά ουσιαστικώς- την Ελλάδα σε χώρα πρώτης γραμμής. Αυτό, πρακτικά, σημαίνει πως πρέπει το ταχύτερο δυνατόν να σταθεροποιηθεί οικονομικά για να παίξει τον ρόλο της.
Υπενθυμίζουμε ότι, μετά την κρίση στην Αργεντινή, το καταστατικό του ΔΝΤ άλλαξε. Από τότε δεν μπορούσε να δανείζει χώρες των οποίων το χρέος είναι μη βιώσιμο. Αυτό, πρακτικά, σήμαινε πως μαζί με τη λιτότητα επέβαλε και το αναγκαίο κούρεμα του χρέους, ώστε να καταστεί βιώσιμο.

Το 2010 οι Ευρωπαίοι δεν ήθελαν να κουρέψουν το ελληνικό χρέος για να μην έχουν απώλειες οι δικές τους τράπεζες. Το επίσημο επιχείρημά τους ήταν ότι ένα κούρεμα θα προκαλούσε γενικευμένη κρίση στην Ευρωζώνη, η οποία θα απειλούσε το ασταθές -εκείνη την εποχή- διεθνές οικονομικό σύστημα. Ετσι πειθανάγκασαν το ΔΝΤ να αλλάξει πάλι το καταστατικό του, προκειμένου να καταστεί δυνατή η συμμετοχή του στο πρώτο Μνημόνιο χωρίς να προβλέπεται κούρεμα. Με τη νέα αλλαγή αρκούσε η ευρωζώνη να εγγυηθεί, με δήλωσή της, τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους. Ετσι και έγινε.

Αναδιάρθρωση

Το 2012 το Eurogroup ανέλαβε τη δέσμευση να ξεκινήσει τη συζήτηση για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους όταν η Ελλάδα θα εμφάνιζε πρωτογενές πλεόνασμα. Η Ελλάδα εμφάνισε πρωτογενές πλεόνασμα, αλλά η ευρωζώνη, αντί να τηρήσει τη δέσμευσή της, πέταξε την μπάλα στην κερκίδα, χωρίς το ΔΝΤ να σηκώσει ανάστημα.

Τώρα το Ταμείο δηλώνει αποφασισμένο να μην περιοριστεί σε γενικές υποσχέσεις. Τον Μάιο έκανε ένα βήμα πίσω, αλλά εξασφάλισε δύο ανταλλάγματα: Πρώτον, ότι η συζήτηση θα πραγματοποιηθεί με βάση την ανάλυση βιωσιμότητας που θα καταθέσει το Ταμείο. Δεύτερον, ότι κατέστη θέμα διαπραγμάτευσης η υποχρέωση της Ελλάδας να παράγει μετά το 2018 πρωτογενή πλεονάσματα ύψους 3,5% του ΑΕΠ. Η εν λόγω υποχρέωση συμπεριλαμβάνεται στο τρίτο Μνημόνιο και, ως εκ τούτου, ήταν κλειστό θέμα. Η απόφαση του Eurogroup το ξανάνοιξε. Το ΔΝΤ πιέζει για πρωτογενή πλεονάσματα της τάξης του 1,5 – 2,0% του ΑΕΠ, γεγονός που έδωσε τη δυνατότητα στην κυβέρνηση Τσίπρα να ταχθεί υπέρ της μείωσης του 3,5%, επειδή ο στόχος δεν είναι ρεαλιστικός.

Η ανάγκη ελάφρυνσης για να πάρουν μπρος οικονομία-επενδύσεις

Με το κλείσιμο της πρώτης αξιολόγησης, η κυβέρνηση Τσίπρα καλλιέργησε την εντύπωση ότι η Ελλάδα αλλάζει σελίδα. Είναι αληθές πως η πολιτική αβεβαιότητα συρρικνώθηκε προς το παρόν, γεγονός που περιορίζει και την οικονομική αβεβαιότητα. Το κλείσιμο της πρώτης αξιολόγησης, όμως, δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένας σημαντικός σταθμός στη μνημονιακή διαδρομή. Στην πραγματικότητα, το καλοκαίρι είναι μία περίοδος ανάπαυλας στην αλυσίδα των διαδοχικών διαπραγματεύσεων με τους δανειστές. Το ελληνικό δράμα απέχει πολύ από το να είναι προς το τέλος του, όπως προσπαθεί να πείσει η κυβερνητική ρητορική.

Μόνη διέξοδος για την ελληνική οικονομία είναι να τεθεί σε τροχιά ανάπτυξης. Οι επενδυτές, όμως, δεν ενδιαφέρονται μόνο για χαμηλό κόστος εργασίας και για συρρικνωμένα εργασιακά δικαιώματα. Στην περίπτωση της Ελλάδας ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για μία σειρά άλλους παράγοντες, όπως είναι ο καθαρός οικονομικός ορίζοντας, οι σταθεροί κανόνες, η μείωση της φορολογίας σε ανταγωνιστικά επίπεδα και η κατάργηση των γραφειοκρατικών εμποδίων.

Καθαρός οικονομικός ορίζοντας χωρίς οριστική και γενναία μείωση του δημόσιου χρέους δεν μπορεί να υπάρξει. Ολοι οι αναλυτές συμφωνούν πως το ελληνικό χρέος δεν είναι βιώσιμο και πρέπει να ελαφρυνθεί. Μέχρι το Eurogroup του Μαΐου ο Σόιμπλε δεν έχανε ευκαιρία να δηλώνει ότι η αναδιάρθρωση δεν είναι του παρόντος και ότι το εάν θα χρειασθεί ή όχι ελάφρυνση θα πρέπει να συζητηθεί το 2018.

Το επιχείρημα του Σόιμπλε ήταν ότι έως το 2022 η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει περίοδο χάριτος. Αρα, δεν σηκώνει μεγάλο βάρος. Από λογιστικής απόψεως, έχει δίκιο. Το χρέος, ωστόσο, δεν είναι μόνο λογιστικό μέγεθος. Είναι και οικονομικό μέγεθος. Το μη βιώσιμο χρέος είναι παράγοντας οικονομικής αβεβαιότητας που απωθεί τις παραγωγικές επενδύσεις, τις οποίες η Ελλάδα έχει ζωτική ανάγκη. Την προφανή αυτή αλήθεια έχει αναγνωρίσει δημοσίως και η Λαγκάρντ. Οσο το χρέος παραμένει στα ύψη τόσο η ελληνική οικονομία θα παραμένει σε ομηρία και η επιστροφή στις αγορές θα καθίσταται δύσκολη έως αδύνατη.

{{-PCOUNT-}}20{{-PCOUNT-}}

Η εφημερίδα δημοκρατία δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ