Κυριακή, 4 Οκτωβρίου 2020

Τσιτσάνης ο Θεσσαλο(νικιο)ς

Χρόνος ανάγνωσης: < 1 λεπτό

Ο «βασιλέας των βασιλέων της ελληνικής μουσικής» γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1915 αλλά εμπνεύσθηκε από τη νύμφη του Θερμαικού (όπου υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία) για να γράψει τα αθάνατα αριστουργήματα του

{Από το περιοδικό «δ» που κυκλοφορεί με την «κυριακάτικη δημοκρατία»}

«Συννεφιασμένη Κυριακή», «Αρχόντισσα», «Ομορφη Θεσσαλονίκη», «Μπαχτσέ Τσιφλίκι», «Βάρκα Γιαλό»… Μερικά από τα αθάνατα μουσικά αριστουργήματα, που έχουν κοινή αφετηρία την «ξελογιάστρα» μούσα του Βασίλη Τσιτσάνη. Τη Θεσσαλονίκη, την πόλη που για οκτώ χρόνια (1938-1946) αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για να δημιουργήσει έναν ανεκτίμητο μουσικό θησαυρό, αφήνοντας τεράστια κληρονομιά στην Ελλάδα. Με αφορμή το «έτος Τσιτσάνη» και την συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του, η «δημοκρατία» βαδίζει εκεί όπου άφησε τα χνάρια του ο «βασιλέας των βασιλέων της ελληνικής μουσικής», περπατά στα μέρη όπου έζησε στη νύφη του Θερμαϊκού και ταξιδεύει νοερά με τη… μηχανή του χρόνου στα μέρη όπου ο μεγάλος Τσιτσάνης, κάτω από δύσκολες -έως τραγικές- συνθήκες πρόσφερε απλόχερα μουσικές σπονδές σε μια ολόκληρη χώρα. Γεννημένος στα Τρίκαλα στις 15 Ιανουαρίου 1915 και αφού τελείωσε το Γυμνάσιο, βρέθηκε στην Αθήνα για να σπουδάσει Νομική. «Ευτυχώς τον κέρδισε η μουσική. Γιατί αν σπούδαζε τελικά, μπορεί να είχαμε έναν ακόμη καλό δικηγόρο, αλλά όχι τον Βασίλη Τσιτσάνη και το έργο του» τονίζει χαρακτηριστικά ο Θεσσαλονικιός συγγραφέας Γιώργος Σκαμπαρδώνης.

Τάγμα Τηλεγραφητών

Το κουβάρι της μεγάλης πορείας του αρχίζει να ξετυλίγεται το 1938, όταν παίρνει το χαρτί για να καταταγεί στο Τάγμα Τηλεγραφητών στο Ντεπώ Θεσσαλονίκης (όπου υπηρετούσε και ο Χαρίλαος Φλωράκης, μετέπειτα ηγέτης του ΚΚΕ). Εκεί, στο στρατόπεδο Φαρμάκη, μια μεγάλη έκταση πίσω από τις εγκαταστάσεις της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, όπου σήμερα απλώνεται το Κέντρο Πολιτισμού, ανάμεσα σε σκοπιές, σκασιαρχεία και ατέλειωτες ώρες στο Πειθαρχείο, ξεκίνησε να «σμιλεύει» στο μπουζούκι του τραγούδια που έγραψαν ιστορία και αποτέλεσαν… νέκταρ στα χείλη εκατομμυρίων Ελλήνων για δεκαετίες. «Κάθε μέρα νοσταλγώ αυτή την όμορφη πόλη» έχει πει σε δεκάδες συνεντεύξεις του ο ίδιος. Η «σχολή Τσιτσάνη» μόλις είχε γεννηθεί… Με τον Βολιώτη κιθαρίστα, φίλο του και μετέπειτα κουμπάρο του Γιώτη Τσανάκα πηδούσαν τα συρματοπλέγματα για να παίξουν στις ταβέρνες και τα καπηλειά της πόλης και να γυρίσουν… σκαστοί τα ξημερώματα. Κάποια μέρα τούς έπιασε επ’ αυτοφώρω ο λοχαγός να πηδούν τα σύρματα. Στην ερώτηση τι κάνουν, ο Τσιτσάνης απάντησε αφοπλιστικά: «Ασυρματιστές είμαστε, κύριε λοχαγέ… Τι να κάνουμε, ελέγχουμε τα σύρματα».

«Αρχόντισσα»



Μεταξύ στρατοπέδου, πειθαρχείου και 48ωρων αδειών στην Αθήνα για να… γραμμοφωνίσει τα «διαμάντια» του, θα εμπνευστεί ένα χειμωνιάτικο βράδυ του 1938 την «Αρχόντισσα», ένα από τα εμβληματικά τραγούδια του. «Είναι το τραγούδι που μεταβάλλει τον ρου του ελληνικού τραγουδιού, ανοίγοντας διάπλατα τις πύλες του σε αυτό που ονομάζουμε σήμερα λαϊκό τραγούδι» γράφει στο βιβλίο του «Τσιτσάνης, αιώνιος καλπασμός» ο Γιώργος Λιάνης. Ο Τσιτσάνης εμπνεύστηκε το τραγούδι από μια όμορφη Αθηναία (Ελβίρα ή Ελίζα). Η ιστορία του έχει αρκετές εκδοχές, αλλά η ουσία δεν αλλάζει. Θεωρείται -και είναι- αριστούργημα. Ο Τρικαλινός συνθέτης ακούει συγκινημένος πρώτη φορά το δημιούργημά του στο πρατήριο δίσκων του Παυλίδη στη γωνία Εγνατίας και Συγγρού, στην καρδιά της Θεσσαλονίκης. Αρχίζει να γίνεται γνωστός, αλλά δεν επαναπαύεται στις δάφνες του. Συνεχίζει να βγάζει τραγούδια και να ηχογραφεί. «Μες στην πολλή σκοτούρα μου», «Ο Τσιτσάνης στη ζούγκλα», «Ο Σαρκαφλιάς», «Λιτανεία του Μάγκα» είναι μόνο μερικά από αυτά που γράφει στη Θεσσαλονίκη.

Η γυναίκα του Ζωή
Στο Ντεπώ γνωρίζει τη γυναίκα της ζωής του, σύζυγο και μητέρα των παιδιών του, τη Ζωή Σαμαρά. Από την οδό Μελενίκου, στην περιοχή Βούλγαρη, η Ζωή κατέβαινε συχνά στο Ντεπώ για βόλτα. Την πρωτοείδε σε ένα ζαχαροπλαστείο της περιοχής. Ερωτας κεραυνοβόλος. «Ξέρεις, την αδελφή σου τη θέλω. Τα βράδια ερχόταν κάτω από το σπίτι μας και έκανε καντάδες» διηγήθηκε χρόνια μετά ο Ανδρέας Σαμαράς, κουνιάδος του Τσιτσάνη και μετέπειτα συνέταιρός του στο Ουζερί Τσιτσάνης. Το 1940 αρραβωνιάστηκαν και στις 30 Σεπτεμβρίου 1943, στην εκκλησία του Αγίου Ελευθερίου, παντρεύτηκαν. Για πολλά χρόνια έστελνε χρηματική βοήθεια στην εκκλησία, εις ανάμνηση του γάμου του. Μέσα στο 1944 γεννιέται στη Θεσσαλονίκη η κόρη τους Βικτωρία (μετέπειτα έφεραν στη ζωή, στην Αθήνα πια, τον γιο τους Κώστα). Ο Τσιτσάνης σε πάνω από 500 τραγούδια του ύμνησε τη γυναίκα. Στην καρδιά του, όμως, ήταν μέχρι την τελευταία στιγμή η σύντροφός του, η Ζωή.

Νυχτερινή Θεσσαλονίκη
Στα χρόνια της Κατοχής του ’40 ζει και αναπνέει την αύρα του Θερμαϊκού σε χρόνια δύσκολα, με πολέμους, φτώχεια, πείνα, τα πιο σκληρά χρόνια του Ελληνισμού. Ο Τσιτσάνης συνεχίζει να «κατακτά» τη Θεσσαλονίκη. Τραγουδάει στην ταβέρνα του Μακρίδη στη Χαριλάου, στους Χορτατζήδες, στην ταβέρνα Αετός στα Ηλύσια, στη Φωλιά, πάνω από την Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών, στην ταβέρνα του Κέρκυρα πίσω από την οδό Λαγκαδά, στον Ελατο, στα Πέντε πλατάνια στο Μπεχτσινάρ (περιοχή στο λιμάνι, στο ύψος όπου σήμερα βρίσκονται οι προβλήτες 3 και 4), στην ταβέρνα Παράσχου στην Αγίου Δημητρίου κοντά στο τουρκικό προξενείο, στο Αμπέλι και στη Μιμόζα στην οδό Ερμού, στον Πράσινο Μύλο στη Βάρνα (έγραψε το ομώνυμο τραγούδι ο Μπάμπης Μαρκάκης), στην ταβέρνα Σταυράκη στη Σταυρούπολη και φυσικά στο Καλαμάκι, στο Καραμπουρνάκι και στα Κούτσουρα του Δαλαμάγκα, στη Νικηφόρου Φωκά 10. Η Θεσσαλονίκη παίρνει ενέργεια, αντέχει στις κακουχίες του πολέμου, δίνει ζωή στον ίδιο τον Τσιτσάνη.

Ουζερί Τσιτσάνης
Το 1942 αποφασίζει μαζί με τον Ανδρέα Σαμαρά να ανοίξουν το Ουζερί Τσιτσάνης, στην οδό Παύλου Μελά 22. Ακριβώς απέναντι στο Νο 21 μετακομίζουν από το σπίτι τους στο Ντεπώ, για να είναι δίπλα στο μαγαζί, αλλά και να αποφύγουν την απαγόρευση κυκλοφορίας της Κατοχής. «Το βράδυ… ταξίδευε τη Θεσσαλονίκη, το πρωί κοιμόταν. Είχα τη διαχείριση του ουζερί. Ποτέ δεν με ρώτησαν για τα χρήματα» έχει εξομολογηθεί ο κουνιάδος του. Δέκα τραπέζια όλα κι όλα γέμιζαν κάθε βράδυ που τραγουδούσε ο Τσιτσάνης… Στο μαγαζί του σέρβιρε μόνο τυρί και ψητή σαρδέλα, τα αποθέματα το οποίων ήταν λιγοστά. Δεν μπορούσε φυσικά να ανταγωνιστεί τα μεγαλύτερα νυχτερινά κέντρα, που ανήκαν σε πλούσιους συνεργάτες των Γερμανών. Φτωχαδάκια και ματσωμένοι συνωστίζονταν. Παρόντες κάθε βράδυ ήταν γνωστοί Θεσσαλονικείς (π.χ. ο Ντάβαρης διευθυντής του Λουμίδη, ο Βελλίδης), αλλά και μαυραγορίτες, λαθρέμποροι, ποτέ Γερμανοί. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι τα χέρια του Τσιτσάνη από τις ατέλειωτες ώρες που μάγευε με το μπουζούκι μάτωναν και τα ανακούφιζε σε αλατόνερο!

Οι φίλοι
Πάντα στο πλευρό του βρισκόταν αρκετοί και εκλεκτοί φίλοι. Τις βέρες του αρραβώνα και τα στέφανα του γάμου του άλλαξε ο Νίκος Μουσχουντής, τότε διευθυντής Ασφάλειας Θεσσαλονίκης, ένας άνθρωπος που χαρακτηρίστηκε ο «άγιος των ρεμπέτηδων» και δεν άφησε από δίπλα του τον Τσιτσάνη. Με την προτροπή του μεγάλου τραγουδιστή αναδείχθηκαν οι Πρόδρομος Τσαουσάκης, Γιώργος Μητσάκης, Τάκης Μπίνης. Και αν από τους μεγάλους των γραμμάτων ο Ντίνος Χριστιανόπουλος δεν δίστασε να τον χαρακτηρίσει «ισοϋψή του Καβάφη» και αρκετοί ως τον «Μπαχ της Ελλάδας», για όλους ήταν ο φίλος τους, ο Τσιτσάνης, ο Τσίλας για τους κολλητούς του…

Βικτωρία Τσιτσάνη
Για την οικογένεια Τσιτσάνη η πόλη είναι ξεχωριστό κομμάτι της ζωής της. «Ηταν οι ρίζες της μαμάς μου. Εκεί γνωρίστηκαν, αρραβωνιάστηκαν, παντρεύτηκαν στον Αγιο Ελευθέριο κι εγώ γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη» λέει στη «δημοκρατία» η Βικτωρία Τσιτσάνη. «Αισθάνομαι συγκίνηση, αγάπη και έχω πάντα ένα δέσιμο με τη Θεσσαλονίκη, μια σχέση ψυχής και δεν ξεχνώ που έχει ανθρώπους που αγαπούν, συνεχίζουν το έργο του και τη μνήμη του πατέρα μου, γίνεται κάθε χρόνο η επέτειος της πλατείας Τσιτσάνη και πολλά άλλα… Εχω περπατήσει στα μέρη που έζησε ο πατέρας μας, σηματοδοτώντας στιγμές της ζωής του, της μητέρας μου και δικές μας, σημαντικές για την οικογένειά μας και πάντα θα τη βλέπω με συγκίνηση, ένα ορόσημο στη ζωή μου». Μεγάλωσε έχοντας πατέρα έναν τεράστιο καλλιτέχνη. Για το πώς το βίωσε τονίζει: «Θυμάμαι την παρουσία του σαν ενός σωστού πατέρα με αρκετή αυστηρότητα και για τα χρόνια τα παλιά και τα νεότερα, αλλά η αυστηρότητα αυτή ήταν ενδεδυμένη με μια στοργή τόσο μεγάλη που δεν αισθανόμασταν πίεση. Η παρουσία του ακτινοβολούσε, είχε ένα βλέμμα αθώο, βαθύ ονειροπόλο, κυριαρχημένος πάντα από μελαγχολία, ήταν όλος τρυφερότητα και ευαισθησία. Οι οραματισμοί του να γίνει καταξιωμένος άνθρωπος τον ώθησαν να σπουδάσει, τον τράβηξε όμως η τέχνη. Αφιέρωσε πολλές ώρες στη δημιουργία του έργου, δεν έγραφε για την προσωπική του ικανοποίηση, ήθελε να δώσει διέξοδο στα προβλήματα του λαού μας».

Γιώργος Τότσικας

{{-PCOUNT-}}14{{-PCOUNT-}}

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν!

ΣΧΟΛΙΑ

Η δημοκρατία δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Βίβιαν Μπουζάλη (MYTILINEOS): Με τον Γιάννη δείχνουµε ένα δρόµο διαφορετικό

H Βίβιαν Μπουζάλη, Γενική Διευθύντρια Επικοινωνίας & Στρατηγικής Marketing της MYTILINEOS, μιλάει στο adbusiness για τη συνεργασία της Protergia με τον Γιάννη Αντετοκούνμπο και...

Συμφωνία εν κρυπτώ με την Τουρκία! Ανακοινώθηκε αιφνιδιαστικά ότι Ελλάδα και Τουρκία τα βρήκαν!

Το ΝΑΤΟ «μαρτύρησε» την κυβέρνηση για τη μυστική διπλωματία που έχει ανοίξει με την Αγκυρα χωρίς να ενημερώσει κανέναν Tη συμφωνία Ελλάδας - Τουρκίας για...

Ολονύχτιο θρίλερ στη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε. – Κυριάκος και Αναστασιάδης μπλόκαραν το αρχικό (απαράδεκτο) κείμενο

Ελλάδα και Κύπρος έδωσαν τεράστια μάχη για να αποτρέψουν τα σχέδια της Γερμανίας που δεν προέβλεπαν κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας Ρεπορτάζ Γιώργος Τραπεζιώτης Αν και επισήμως...

Μήνυση κατά του διοικητή του ΕΦΚΑ για τα αναδρομικά

Μηνυτήρια αναφορά από το Ενιαίο Δίκτυο Συνταξιούχων κατά του Χρήστου Χάλαρη, καθώς δεν συμμορφώθηκε με την πρώτη απόφαση του ΣτΕ επί της πιλοτικής δίκης Στην...

Τρία νέα δεξαμενόπλοια για την Aegean Shipping

H συμφωνία υπεγράφη μέσω ψηφιακής τελετής με την COSCO Heavy Industry Co. Ltd. Συμφωνία με την COSCO για την κατασκευή τριών νέων δεξαμενόπλοιων υπέγραψε η...